မင်းကွန်းဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ပရိတ်ကြီး၁၁သုတ်၊ ဓမ္မစကြာသုတ်၊ မဟာသမသုတ်

၁။ မင်္ဂလသုတ် (ကြီးပွားချမ်းသာကြောင်း မင်္ဂလာတရားများ) ​အနှစ်ချုပ်: လူနှင့် နတ်တို့၏ ဘဝတိုးတက်ကြီးပွား စီးပွားတက်စေရန် လိုက်နာကျင့်သုံးရမည့် လူမှုရေး၊ စိတ္တဇနာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် လောကုတ္တရာဆိုင်ရာ မင်္ဂလာတရား ၃၈ ပါး ကို အသေးစိတ် ဟောကြားထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ​အကျိုးတရား: မကောင်းသော အကြံအစည်များ ကင်းစင်ပြီး ဘဝတွင် စီးပွားဥစ္စာ တိုးတက်ခြင်း၊ မင်္ဂလာအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံခြင်း။ ​၂။ ရတနသုတ် (ဘေးကင်း၍ အေးချမ်းစေခြင်း) ​အနှစ်ချုပ်: ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာသုံးပါး၏ အတုမရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးများကို ဖော်ကျူး၍ သစ္စာပြုထားသော သုတ်တော် ဖြစ်သည်။ ​အကျိုးတရား: ကပ်သုံးပါး (ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုဘေး၊ ရောဂါကူးစက်မှုဘေး၊ ဘီလူးသရဲနှင့် အကုသိုလ်နတ်တို့၏ ဘေး) မှ ကင်းဝေးစေခြင်း။ ​၃။ မေတ္တာသုတ် (မေတ္တာတရား ပွားများခြင်း) ​အနှစ်ချုပ်: သတ္တဝါအနန္တအပေါ် ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ မိခင်က ရင်သွေးကို စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့ မေတ္တာစိတ် ပွားများနည်းနှင့် မေတ္တာအကျိုးတရားများကို ဟောကြားထားသည်။ ​အကျိုးတရား: ချောမောစွာ အိပ်ပျော်ခြင်း၊ အိပ်မက်ဆိုး မမြင်ခြင်း၊ လူနတ်ချစ်ခင်ခြင်းနှင့် ဘေးအန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးခြင်း။ ​၄။ ခန္ဓသုတ် (အဆိပ်ဘေးနှင့် ဘေးရန်ကင်းစင်ခြင်း) ​အနှစ်ချုပ်: မြွေမျိုး ၄ ပါးအပါအဝင် သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား မေတ္တာဖြန့်ဝေပြီး မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ကာကွယ်သည့် သစ္စာပြုပရိတ်တော် ဖြစ်သည်။ ​အကျိုးတရား: မြွေ၊ ကင်းမြီးကောက်၊ ကင်းခြေများစသော သတ္တဝါဆိုးတို့၏ အန္တရာယ်နှင့် အဆိပ်ဘေးမှ ကင်းဝေးစေခြင်း။ ​၅။ မောရသုတ် (ဘေးကင်းလုံခြုံရေးနှင့် အကာအကွယ်) ​အနှစ်ချုပ်: ဘုရားလောင်း ဥဒေါင်းမင်းဘဝက နေ့စဉ် နေမင်းနှင့် ဘုရားရှင်တို့၏ ဂုဏ်တော်များကို ပူဇော်၍ မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခဲ့သော သုတ်တော် ဖြစ်သည်။ ​အကျိုးတရား: ရန်သူတို့၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ ခရီးသွားရာတွင် လုံခြုံဘေးကင်းခြင်း။ ​၆။ ဝဋ္ဋသုတ် (မီးဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ခြင်း) ​အနှစ်ချုပ်: ဘုရားလောင်း ငှက်ငယ်ဘဝက သစ္စာစကား၏ စွမ်းပကားဖြင့် တောမီးကို ငြိမ်းအေးစေခဲ့သည့် သစ္စာပြုချက် ဖြစ်သည်။ ​အကျိုးတရား: မီးဘေးအန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးစေခြင်းနှင့် ဘေးအန္တရာယ်များကို သစ္စာစွမ်းအားဖြင့် ငြိမ်းအေးစေခြင်း။ ​၇။ ဓဇဂ္ဂသုတ် (ကြောက်ရွံ့ခြင်း ပျောက်ကင်းစေခြင်း) ​အနှစ်ချုပ်: စစ်မြေပြင်တွင် အလံဖျားကိုကြည့်၍ သရဲဇာတော ပျောက်သကဲ့သို့ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာသုံးပါး၏ ဂုဏ်တော်များကို အောက်မေ့ရမည့်အကြောင်း ဟောကြားထားသည်။ ​အကျိုးတရား: ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ မထိတ်လန့်ခြင်းနှင့် စိတ်အာရုံ စုစည်းမှု ရရှိစေခြင်း။ ​၈။ အာဋာနာဋိယသုတ် (နတ်ဆိုး၊ ဘီလူးတို့၏ ဘေးမှ ကင်းဝေးခြင်း) ​အနှစ်ချုပ်: စာတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီး ၄ ပါးက မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားခဲ့သော သုတ်တော်ဖြစ်ပြီး သာသနာပြု သံဃာနှင့် ဒေဝါဒါယကာတို့အတွက် အကာအကွယ် ဖြစ်သည်။ ​အကျိုးတရား: ဘီလူး၊ သရဲ၊ အကုသိုလ်နတ်ဆိုးတို့၏ နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးမှု အန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်စေခြင်း။ ​၉။ အင်္ဂုလိမာလသုတ် (သားဖွားလွယ်ကူစေခြင်း) ​အနှစ်ချုပ်: အရှင်အင်္ဂုလိမာလမထေရ်၏ အပြစ်မဲ့ သစ္စာစကားကို အခြေခံ၍ ရွတ်ဖတ်ရသော သုတ်တော် ဖြစ်သည်။ ​အကျိုးတရား: ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များ သားဖွားရလွယ်ကူစေခြင်းနှင့် ဘေးရန်ကင်းစင်စေခြင်း။ ​၁၀။ ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ် (ရောဂါဝေဒနာ ငြိမ်းအေးစေခြင်း) ​အနှစ်ချုပ်: သံယောဇဉ်ကို ဖြတ်တောက်နိုင်သော ဗောဇ္ဈင် ၇ ပါး တရားတော်ကို ဟောကြားထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ​အကျိုးတရား: ကိုယ်ရောစိတ်ပါ ခံစားနေရသော ရောဂါဝေဒနာများ ငြိမ်းအေးစေခြင်းနှင့် ကျန်းမာရေး ပြည့်စုံစေခြင်း။ ​၁၁။ ပုဗ္ဗဏှသုတ် (ကောင်းသော နိမိတ်နှင့် မင်္ဂလာအပေါင်း ပြည့်စုံခြင်း) ​အနှစ်ချုပ်: နံနက်၊ နေ့၊ ည အချိန်တိုင်းတွင် ကောင်းသော အပြုအမူ၊ ကောင်းသော အပြော၊ ကောင်းသော အကြံတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ပါက အချိန်တိုင်း မင်္ဂလာရှိကြောင်း ဟောကြားထားသည်။ ​အကျိုးတရား: ကောင်းသော နိမိတ်ရရှိခြင်း၊ ဂြိုဟ်စီးဂြိုဟ်နင်း အကုသိုလ်များ ငြိမ်းအေးပြီး လိုရာဆန္ဒ ပြည့်ဝစေခြင်း။ ဓမ္မစကြာသုတ် (ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်) သည် မြတ်စွာဘုရားရှင် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရရှိတော်မူပြီးနောက် မဂဓတိုင်း၊ ဗာရာဏသီပြည်အနီး မိဂဒါဝုန်တော၌ ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့အား ပထမဆုံး ဟောကြားတော်မူခဲ့သော ဒေသနာတော် ဖြစ်ပါသည်။ ​တရားတော်၏ အဓိက အနှစ်ချုပ်မှာ မမှန်ကန်သော အစွန်းတရား ၂ ပါးကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး မှန်ကန်သော မဇ္ဈိမပဋိပဒါ (အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်) ဖြင့် အမှန်တရား (သစ္စာ ၄ ပါး) ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပုံ ဖြစ်ပါသည်။ ​၁။ ရှောင်ကြဉ်ရမည့် အစွန်း ၂ ပါး (အန္တ နှစ်ပါး) ​ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ: ကာမဂုဏ်ခံစားမှု၌ လွန်ကဲစွာ လိုက်ပါနှစ်သက်နေခြင်း (ယုတ်ညံ့သော၊ အရိယာတို့နှင့် မထိုက်တန်သော အစွန်း)။ ​အတ္တကိလမထာနုယောဂ: မိမိကိုယ်ကို ပင်ပန်းဆင်းရဲအောင် အလွန်အမင်း ညှဉ်းဆဲခြင်း (အကျိုးမရှိသော အစွန်း)။ ​၂။ လိုက်နာရမည့် လမ်းစဉ် (မဇ္ဈိမပဋိပဒါ) ​အစွန်းနှစ်ပါးကို ရှောင်ကြဉ်၍ ငြိမ်းအေးခြင်း၊ ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိခြင်း၊ သစ္စာကို သိခြင်း၊ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှာ လမ်းပြပေးသော မဂ္ဂင် ၈ ပါး (အလယ်အလတ် လမ်းစဉ်) ကို လိုက်နာရမည်။ ​သမ္မာဒိဋ္ဌိ – မှန်ကန်စွာ မြင်ခြင်း/သိခြင်း ​သမ္မာသင်္ကပ္ပ – မှန်ကန်စွာ ကြံစည်ခြင်း ​သမ္မာဝါစာ – မှန်ကန်စွာ ပြောဆိုခြင်း ​သမ္မာကမ္မန္တ – မှန်ကန်စွာ ပြုလုပ်ခြင်း ​သမ္မာအာဇီဝ – မှန်ကန်စွာ အသက်မွေးခြင်း ​သမ္မာဝါယာမ – မှန်ကန်စွာ အားထုတ်ခြင်း ​သမ္မာသတိ – မှန်ကန်စွာ အောက်မေ့ သတိရခြင်း ​သမ္မာသမာဓိ – မှန်ကန်စွာ စိတ်တည်ကြည်ခြင်း ​၃။ စကြဝဠာ အမှန်တရား (အရိယသစ္စာ ၄ ပါး) ​ဒုက္ခသစ္စာ: ဆင်းရဲခြင်း အမှန်တရား (ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း၊ အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း၊ မချစ်မနှစ်သက်သောသူနှင့် ပေါင်းသင်းရခြင်း၊ ချစ်မြတ်နိုးသောသူနှင့် ခွဲခွာရခြင်း စသည်)။ ​သမုဒယသစ္စာ: ဆင်းရဲကြောင်း အမှန်တရား (တဏှာ – လိုချင်တပ်မက်မှု)။ ​နိရောဓသစ္စာ: ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာ အမှန်တရား (နိဗ္ဗာန် – တဏှာ ချုပ်ငြိမ်းခြင်း)။ ​မဂ္ဂသစ္စာ: ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာသို့ ရောက်ကြောင်း အမှန်တရား (မဂ္ဂင် ၈ ပါး)။ ​၄။ သစ္စာ ၄ ပါး၌ ဖြစ်ပေါ်သော ဉာဏ် ၁၂ ပါး (ဒွါဒသာကာရ) ​