आंबा काढणीसाठी तयार झाला आहे की नाही हे ओळखणे, त्यातील आणेवारी आणि भौतिक व रासायनिक बदल #mango

आंबा काढणीसाठी तयार झाला आहे की नाही हे ओळखणे, त्यातील आणेवारी आणि भौतिक व रासायनिक बदल #GokulFarm #agriculture #organicfarming #naturalfarming #ahilyanagar #Kopargaon #mango #fruits काही महत्त्वाच्या टिप्स: ​काढणीची वेळ: आंबा नेहमी सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी काढावा, जेणेकरून फळ जास्त तापत नाही. ​चीक: आंबा उतरवताना 1.5 ते 2 इंच देठ ठेवूनच तोडावा, जेणेकरून चिकाचा डाग फळावर पडणार नाही. ​जर तुमच्याकडे केशर किंवा रत्ना आंबा असेल, तर १६ आणे पूर्ण झाल्याशिवाय काढू नका, कारण पूर्ण उतरलेला (पिकलेला) आंबाच खाण्यासाठी चविष्ट लागतो. १६ आणे फळ १००% पूर्णपणे तयार झाले आहे. हा आंबा झाडावरच पूर्ण परिपक्व झालेला असतो. जर तुम्हाला घरगुती वापरासाठी किंवा स्थानिक विक्रीसाठी आंबा हवा असेल, तर तो १६ आणे (पूर्ण भरलेला) असताना काढावा. याचा स्वाद आणि गोडी अत्यंत उत्कृष्ट असते. १४ आणे फळ साधारणपणे ८०% ते ८५% तयार झाले आहे. जर तुम्हाला आंबा लांबच्या प्रवासासाठी किंवा मार्केटला पाठवायचा असेल, तर १४ आणे अवस्थेत काढावा. यामुळे तो वाहतुकीत खराब होत नाही आणि ८-१० दिवसात व्यवस्थित पिकतो. आंबा काढणीसाठी तयार झाला आहे की नाही हे ओळखणे आणि त्यातील 'आणेवारी' (१४ आणे, १६ आणे) समजून घेणे ही आंबा बागायतदारांसाठी महत्त्वाची गोष्ट आहे. ​आंबा काढणीसाठी तयार झाला आहे हे ओळखण्याच्या खुणा: ​१. फळाचा आकार आणि रंग: आंबा पूर्णपणे फुगलेला दिसतो. देठापाशी खोलगट भाग तयार होतो आणि फळाचा खालचा भाग (शेंडा) गोल होऊ लागतो. फळाचा रंग गडद हिरव्याचा फिकट हिरवा किंवा पिवळसर होऊ लागतो. २. देठाचा भाग: जेव्हा आंबा तयार होतो, तेव्हा त्याच्या देठापाशी एक विशिष्ट वास (सुगंध) येऊ लागतो. तसेच देठाभोवती पांढरट रंगाचा थर (Wax) जमा होतो. ३. पाण्यात टाकून पाहणे (पाणी चाचणी): एक बादली पाण्यात आंबा टाका. जर आंबा पाण्याच्या तळाला जाऊन बसला, तर तो काढणीसाठी तयार आहे (याला 'गोटी' होणे म्हणतात). जर तो पाण्यावर तरंगला, तर तो अजून कच्चा आहे असे समजावे. ४. डिंकाचे प्रमाण: तयार झालेल्या आंब्याचा देठ तोडल्यानंतर त्यातून येणारा डिंक (चीक) लगेच सुकतो. ​ आंबा पिकण्याच्या प्रक्रियेमध्ये अनेक नैसर्गिक रासायनिक बदल घडतात, ज्यामुळे कच्चा आंबा गोड, मऊ आणि सुगंधी होतो. या बदलांना 'रायपनिंग' (Ripening) प्रक्रिया म्हणतात. ​त्यामध्ये प्रामुख्याने खालील बदल होतात: ​१. स्टार्चचे रूपांतर साखरेत होणे (Saccharification) ​कच्च्या आंब्यामध्ये स्टार्चचे प्रमाण जास्त असते, ज्यामुळे तो चवीला पिठूळ किंवा तुरट लागतो. आंबा पिकू लागल्यावर त्यातील एन्झाइम्स (Enzymes) स्टार्चचे रूपांतर सुक्रोज, फ्रुक्टोज आणि ग्लुकोज यांसारख्या साखरेमध्ये करतात. यामुळे आंब्याला गोडवा येतो. ​२. आम्लतेचे प्रमाण कमी होणे (Reduction in Acidity) ​कच्च्या आंब्यामध्ये 'सायट्रिक ॲसिड' आणि 'मॅलिक ॲसिड'चे प्रमाण जास्त असते. जसजसा आंबा पिकतो, तसतसे या आम्लांचे प्रमाण कमी होते आणि पीएच (pH) पातळी वाढते. यामुळे आंब्याचा आंबटपणा कमी होऊन त्याची चव संतुलित होते. ​३. पेक्टिनचे विघटन आणि मऊपणा (Softening of Texture) ​आंब्यातील पेशींना घट्ट धरून ठेवणाऱ्या 'पेक्टिन' (Pectin) नावाच्या घटकाचे हायड्रोलिसिस (Hydrolysis) होते. पेक्टिन विरघळल्यामुळे आंब्याचा कडकपणा कमी होतो आणि तो खाण्यायोग्य मऊ किंवा रसाळ होतो. ​४. रंगातील बदल (Pigment Changes) ​क्लोरोफिलचा नाश: आंब्याच्या सालीतील हिरवा रंग (क्लोरोफिल) हळूहळू कमी होतो. ​कॅरोटीनॉइड्सची निर्मिती: क्लोरोफिल कमी झाल्यावर पिवळ्या किंवा केशरी रंगाची द्रव्ये (Carotenoids आणि Anthocyanins) तयार होतात, ज्यामुळे आंब्याला आकर्षक रंग येतो. ​५. सुगंधी संयुगांची निर्मिती (Aroma Production) ​आंबा पिकताना त्यामध्ये विविध बाष्पशील सेंद्रिय संयुगे (Volatile compounds) जसे की 'एस्टर', 'टेर्पेन्स' आणि 'अल्डेहाइड्स' तयार होतात. यामुळेच पिकलेल्या आंब्याला एक विशिष्ट आणि मोहक सुवास येतो. ​६. इथिलीन वायूची निर्मिती (Ethylene Production) ​आंबा हा एक 'क्लायमॅक्टेरिक' (Climacteric) फळ आहे. याचा अर्थ असा की, तो झाडावरून काढल्यानंतरही इथिलीन नावाचा नैसर्गिक वायू सोडतो. हा वायू वरील सर्व रासायनिक बदलांना गती देण्याचे काम करतो. ​एक महत्त्वाची टीप: नैसर्गिकरीत्या पिकलेला आंबा आरोग्यासाठी उत्तम असतो, परंतु आजकाल 'कॅल्शियम कार्बाइड' सारखी रसायने वापरून आंबा कृत्रिमरीत्या पिकवला जातो, जे शरीरासाठी हानिकारक असू शकते.