sindhu river system I indus river system map सिंधू नदी प्रणाली | उगम, उपनद्या आणि महत्त्व | Indian..

sindhu river system I indus river system map सिंधू नदी प्रणाली | उगम, उपनद्या आणि महत्त्व | Indian..आजच्या या माहितीपूर्ण प्रवासात आपण जाणून घेणार आहोत भारताच्या आणि दक्षिण आशियातील अत्यंत महत्त्वाच्या नदी प्रणाल्यांपैकी एक असलेल्या सिंधू नदी प्रणालीविषयी. सिंधू नदी प्रणाली ही केवळ भौगोलिकदृष्ट्या महत्त्वाची नाही, तर भारताच्या प्राचीन संस्कृती, शेती, जलव्यवस्था आणि अर्थव्यवस्थेशी तिचा अतिशय जवळचा संबंध आहे. सिंधू नदीचा उगम तिबेटमधील कैलास पर्वताच्या परिसरात, मानसरोवराच्या जवळ होतो. तिची एकूण लांबी सुमारे ३,१८० किलोमीटर आहे. तिबेटमधून वाहत ही नदी भारतातील लडाख प्रदेशात प्रवेश करते. पुढे ती पाकिस्तानमधून वाहत जाऊन शेवटी अरबी समुद्राला मिळते. सिंधू नदीचे खोरे भारत, पाकिस्तान, चीन आणि अफगाणिस्तान या देशांमध्ये पसरलेले आहे. भारतातील तिच्या खोऱ्याचा मोठा भाग जम्मू-काश्मीर आणि लडाख परिसरात आहे. सिंधू नदीच्या प्रमुख उपनद्यांमध्ये झेलम, चिनाब, रावी, बियास आणि सतलज या पाच नद्यांचा विशेष उल्लेख केला जातो. या पाच नद्यांमुळे पंजाब प्रदेशाला ऐतिहासिकदृष्ट्या विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. झेलम नदीचा उगम जम्मू-काश्मीरमधील वेरीनाग येथे होतो. तिची लांबी सुमारे ७२५ किलोमीटर आहे. झेलम नदी काश्मीर खोऱ्यातून वाहत जाऊन वुलर सरोवरातून पुढे पाकिस्तानमध्ये प्रवेश करते आणि पुढे चिनाब नदीला मिळते. झेलम नदीवर मंगला धरण हा पाकिस्तानमधील महत्त्वाचा जलविद्युत व सिंचन प्रकल्प आहे. चिनाब नदीचा उगम हिमाचल प्रदेशातील बारालाचा ला परिसरात चंद्रा आणि भागा या दोन नद्यांच्या संगमातून होतो. त्यामुळे या नदीला सुरुवातीला चंद्रभागा असेही म्हटले जाते. तिची लांबी सुमारे १,०८६ किलोमीटर आहे. ही नदी हिमाचल प्रदेशातून जम्मू-काश्मीरमध्ये आणि पुढे पाकिस्तानमध्ये वाहते. चिनाबवर भारतात सलाल, दुलहस्ती आणि रतले यांसारखे महत्त्वाचे जलविद्युत प्रकल्प आहेत. रावी नदीचा उगम हिमाचल प्रदेशातील कुल्लू-चंबा परिसरातील हिमालयीन प्रदेशात होतो. तिची लांबी सुमारे ७२० किलोमीटर आहे. रावी नदी हिमाचल प्रदेशातून वाहत पंजाबमध्ये प्रवेश करते आणि पुढे पाकिस्तानमध्ये जाते. रावी नदीवरील रणजीत सागर धरण हा महत्त्वाचा बहुउद्देशीय प्रकल्प आहे. या प्रकल्पातून जलविद्युत निर्मिती तसेच सिंचनासाठी पाणी उपलब्ध होते. बियास नदीचा उगम हिमाचल प्रदेशातील रोहतांग खिंडीजवळील बियास कुंड येथे होतो. तिची लांबी सुमारे ४७० किलोमीटर आहे. ही नदी हिमाचल प्रदेशातून वाहत पंजाबमध्ये येते आणि पुढे सतलज नदीला मिळते. बियास नदीवर पोंग धरण आणि पंडोह धरण हे प्रमुख प्रकल्प आहेत. या प्रकल्पांमुळे जलविद्युत निर्मिती आणि सिंचनाला मोठी मदत होते.