ZAMEK DIABŁA WENECKIEGO

Warownia Mikołaja z Chomiąży zbudowana została na naturalnym wzniesieniu, w przesmyku pomiędzy jeziorami Biskupskim i Weneckim, w miejscu o wysokich walorach obronnych. Składała się ona z czworobocznego narysu ceglanych murów obwodowych o boku 33 metry i powierzchni ponad 1100 metrów kwadratowych, zajmującej północnowschodni narożnik czworobocznej wieży głównej, domu mieszkalnego wypełniającego kurtynę zachodnią oraz wysuniętego przed mury obwodowe przedbramia, gdzie poprowadzono wjazd na dziedziniec zamkowy. Dodatkowym e­lementem obronnym była otaczająca przedmurze fosa, której brzegi umocniono drzewem. Przed 1436 biskupi powiększyli program użytkowy warowni wznosząc nowe pomieszczenia, w tym kaplicę. Pod nadzorem sprowadzonego z Moraw Grzegorza z Osseku zmodernizowano fortyfikacje otaczając zamek drugą linią muru na planie pięciokąta z południową kurtyną załamaną w anguł, wyposażonego w usytuowane w jego narożach cylindryczne basteje umożliwiające prowadzenie skutecznego ognia artyleryjskiego. Obsadzono je działami miotającymi kamienne kule o średnicy do 25 cm. Przez wiele lat relikty zamku pozostawały w zapomnieniu skrywane przez szczelną warstwę ziemi i zarośli. Przychylne dla nich czasy nadeszły w latach 60 XX wieku, gdy stały się przedmiotem badań architektoniczno-archeologicznych, podczas których mury warowni odsłonięto i zabezpieczono w formie trwałej ruiny. W stanie takim pozostaje ona do dziś.