درس 8: تعادل و تراجیح - استاد: حجت الاسلام و المسلمین آقای محمد هادی نبوی

استاد درس را از این عبارت شروع می‌کند: «إذا عرفت ما ذكرناه، فاعلم: أنّ الكلام في أحكام التعارض يقع في مقامين؛ لأنّ المتعارضين: ...». استاد در ابتدا یک مرور گذرا به مباحث گذشته دارد و اینکه بحث از تعارض آغاز شد، سپس این واژه تعریف گردید و یکی از شرایط بنیادی و اساسی تعارض، وحدت موضوع بود؛ یعنی دو دلیل معارض باید بر یک موضوع وارد شوند. مثلاً یک دلیل بگوید: نماز جمعه واجب است و دلیل دیگر بگوید: نماز جمعه حرام است. بعد از اینکه روشن گردید شرط اصلی و اساسی تعارض، وحدت موضوع است، به همین مناسبت برخی از مباحث از تحت تعارض خارج گردید؛ از جمله تعارض بدوی یا تعارض ادله اجتهادی با اصول عملیه مانند استصحاب، تخییر، احتیاط و برائت که نسبت آنها در قالب ورود و حکومت بیان گردید. بعد مباحث مربوط به اصول لفظیه مطرح گردید و مرحوم شیخ انصاری این مسئله را به صورت مفصل بررسی کرد و در نتیجه بیان نمود که در چنین مواردی وحدت موضوع وجود ندارد و در نهایت تعارضی نیز تحقق پیدا نمی‌کند. در ادامه مرحوم شیخ انصاری بار دیگر به بررسی شروط تعارض بازگشت و بیان کرد که هیچگاه تعارض مصطلح میان دو دلیل قطعی، یا یک دلیل قطعی با یک دلیل ظنی، و یا دو دلیل ظنی بالفعل واقع نمی‌شود. تعارض در جایی محقق می‌شود که دو دلیل از جهت سند و دلالت حجیت داشته باشند و دلالت آنها از قبیل ظن نوعی باشد. مرحوم شیخ انصاری بعد از بررسی این مباحث به سراغ بحث اصلی می‌رود و بیان می‌کند که دلیلین متعارضین دو حالت بیشتر ندارند: یا هر دو دلیل برابر هستند که از آن تعبیر به «تعادل» می‌شود، یا یکی بر دیگری برتری دارد که از آن به «ترجیح» یاد می‌شود. سپس می‌گوید پیش از آنکه احکام متعادلین و متراجحین آغاز شود، باید «قضیه معروفه» بررسی گردد؛ زیرا این قضیه بر بحث تعادل و تراجیح مقدم است. مقصود از قضیه معروفه همان قاعده «الجمع مهما أمکن أولی من الطرح» است؛ یعنی تا جایی که امکان دارد باید از هر دو دلیل استفاده شود و این بهتر از آن است که یکی اخذ و دیگری کنار گذاشته شود. مرحوم شیخ انصاری ابتدا این قاعده را معنا و تعریف می‌کند و در تبیین مفردات آن فقط به معنای کلمه «طرح» اکتفا می‌نماید که به تبع آن، معنای «جمع» نیز از باب «تعرف الاشیاء بأضدادها» روشن می‌شود. همچنین جمع بین دو دلیل یا دلالی است یا عملی. جمع دلالی یا جمع عرفی است یا جمع تبرعی و عقلی. از آنجا که مخاطب شارع در بیان احکام، عموم مردم بوده‌اند، جمع عقلی یا تبرعی (جمع بدون پشتوانه عرفی) صحیح نیست. مرحوم شیخ انصاری برای اثبات قاعده «الجمع مهما أمکن أولی من الطرح» شش دلیل ارائه می‌کند: دلیل اول، اجماع است که این اجماع را به ابن ابی‌جمهور احسایی نسبت می‌دهد. دلیل دوم، اقتضای قاعده است؛ یعنی وجود مقتضی و عدم مانع. دلیل سوم، اولویت تصرف در دلالت تضمنی و ابقای دلالت اصلیه است. 00:00 آغاز درس 00:54 شروع عبارت «إذا عرفت ما ذکرناه...» 01:06 مرور تعریف تعارض و شرط وحدت موضوع 03:05 خروج تعارض بدوی و تعارض ادله با اصول عملیه 05:40 بررسی نسبت ادله اجتهادی با اصول عملیه 08:10 شرایط تحقق تعارض واقعی 10:15 عدم وقوع تعارض میان ادله قطعی و ظنی 12:35 اقسام دوگانه متعارضین؛ تعادل و ترجیح 14:05 ورود به بحث «الجمع مهما أمکن أولی من الطرح» 16:20 معنای قضیه معروفه و جایگاه آن در تعارض 18:30 تعریف جمع و طرح در کلام شیخ انصاری 20:15 اقسام جمع؛ جمع دلالی و جمع عملی 22:10 عدم اعتبار جمع تبرعی و عقلی 23:40 دلایل شیخ انصاری بر قاعده جمع 24:55 دلیل اول؛ اجماع و نسبت آن به ابن ابی‌جمهور احسایی 25:25 دلیل دوم و سوم؛ اقتضای قاعده و اولویت حفظ دلالت اصلی 25:58 پایان درس #اصول_فقه #رسائل #شیخ_انصاری #تعادل_و_تراجیح #تعارض_ادله #الجمع_مهما_امکن #جمع_دلالی #جمع_عرفی #اصول_عملیه ------------------------------------------------------------------------------------------------------ 🔗 دسترسی به تمام جلسات:    • فارسی- فرائد الأصول؛ تعادل و تراجیح- استاد...   ✅ سابسکرایب برای دروس جدید:    / @imamhussainfoundation