Alles Vergaat - Milde Zen-Parabels & Wijsheden over Loslaten

Vanavond neem ik je mee langs zachte Zen-verhalen en boeddhistische leringen over vergankelijkheid. We beginnen bij de Boeddha onder de vijgenboom: alles verandert, niets blijft, en als we daarmee stoppen te vechten, begint het hart te rusten. Eerst volgen we het verhaal van een prins zonder hart. Een oude tovenaar brengt een wit paard naar de paleistuin; de prins rijdt weg, trouwt in een ver bos met de dochter van een houtvester en leeft een heel leven als houtvester, tot een tijger alles in een vijver laat verdwijnen en hij wakker wordt: hij lag er slechts enkele ogenblikken. Zo leert hij dat alles wat we beminnen voorbijgaat — en juist daardoor kostbaar is. Daarna ontmoeten we een oude koning die niet kan slapen, tot een zwervende heilige hem toont dat mensen de wereld zien veranderen maar leven alsof de rivier hen omzeilt. Ook hoort een tuinierster van een pelgrim dat een vallend blad niet minder mooi is dan een open bloesem. Vervolgens bekijken we drie deuren waarlangs we uit het moment wegglijden: verlangen (de aap die zijn mango niet loslaat), het 'zou moeten' (een vrouw die rouwt om haar verloren thuis) en het wegglijden zelf — zoals de zwervende monniken uit India zeggen: de dief ziet alleen de zakken van de heilige. Ook ontdekt een geleerde pas via zijn nichtje de zonsondergang. Verder stellen we de vraag 'waarvoor loop ik weg?'. We volgen een leraar aan zee die in zijn laatste jaar brieven schrijft, en een moeder wier drie kinderen binnen één jaar het huis verlaten. Geestelijke vriendschap blijkt de hele heilige levenswijze; een weduwnaar wordt stil gedragen door brood, brandhout en bloemen, en een reizigster doorstaat in een herberg tussen vreemden de storm. Tot slot hoor je van de monnik met de 'al gebroken' glazen beker, van een weefster die elke handeling met volledige aandacht doet, en van een oude vrouw die door alle vergankelijke vormen een blijvend licht ziet schijnen: wij zijn niet de beker, maar het water. Alles gaat voorbij, en juist daardoor is dit ogenblik een geschenk. Rust nu, slaap zacht, hier bij Sleepy Monk. In de boeddhistische leer heet deze vergankelijkheid anicca, een Pali woord dat vaak vertaald wordt als vergankelijkheid of veranderlijkheid. Het geldt als een van de drie basiskenmerken van het bestaan, naast lijden en het niet-zelf. De Boeddha onderwees dat alle geconditioneerde dingen een begin, midden en einde hebben, en dat een diep inzicht in die wet alle gehechtheden oplost die lijden veroorzaken (positivepsychology.com/nl/vergankelijkheid/). Vandaar ook het beeld van de al gebroken beker: een monnik droeg in sommige overleveringen een beker die hij elke dag als al gebroken beschouwde, zodat het verlies hem geen pijn meer kon doen. Wat veel mensen verrast is dat vergankelijkheid in zen juist iets positiefs wordt genoemd. Zonder vergankelijkheid zou er immers niets nieuws kunnen ontstaan, en die mogelijkheid tot alles hangt samen met wat boeddhisten sunyata noemen, leegte (tijdschrift.zenleven.nl). Het loslaten zelf blijkt in de praktijk wat lastiger dan de lering doet vermoeden. De zenleraren van de Dharmatoevlucht schrijven dat het niet aan ons is wanneer iets gaat; net als bij meditatie geldt dat we het vastgrijpen kunnen opmerken, maar dat het loslaten op zijn eigen tijd komt (dharmatoevlucht.nl). Weten dat alles voorbijgaat maakt elk moment waardevoller, net als de kersenbloesem die mooi is vanwege haar vergankelijkheid.