600 Năm Ghi Chép Bầu Trời Babylon Đã Để Lại Điều Gì Cho Khoa Học?

Năm 1985, hai nhà thiên văn học công bố trên tạp chí Nature rằng họ đã xác định được, trong một phiến đất sét hơn hai nghìn năm tuổi, một ghi chép về sao chổi Halley — quan sát vào khoảng tháng 9 năm 164 trước Công nguyên. Đó chỉ là một dòng nhỏ trong một kho tài liệu lớn hơn rất nhiều: một corpus gồm hàng trăm phiến đất sét còn sót lại, do nhiều thế hệ người ghi chép tại Babylon duy trì trong một truyền thống kéo dài gần sáu trăm năm — với những phiến còn lại trải từ khoảng năm 652 đến năm 61 trước Công nguyên — ghi lại vị trí mặt trăng và các hành tinh trong những đêm quan sát được, xen giữa nhật thực, mực nước sông Euphrates, và giá cả sáu loại hàng hóa thiết yếu. Video đi vào câu chuyện những phiến đất sét này được khai quật, rồi nằm im hơn nửa thế kỷ trước khi được đọc và công bố đầy đủ; cách chuỗi dữ liệu này từng có liên hệ với thiên văn học Hy Lạp qua Hipparchus và Ptolemy; và cách các nhà thiên văn học hiện đại, ngay trong thế kỷ 21, vẫn dùng chính những quan sát cổ xưa đó để suy ra sự thay đổi tốc độ quay của Trái Đất. Đây không phải một bí ẩn khoa học chưa giải thích được — đây là một câu hỏi khác: điều gì đã cho phép một chuỗi ghi chép tỉ mỉ như vậy tồn tại suốt gần sáu thế kỷ, qua tay nhiều thế hệ người ghi chép, bất chấp việc thành phố liên tục đổi chủ. Nguồn tham khảo chính: A. Sachs & H. Hunger, Astronomical Diaries and Related Texts from Babylonia (Vienna, 1988–2014); F.R. Stephenson & K.K.C. Yau (1985), Nature 314; F.R. Stephenson, L.V. Morrison & C.Y. Hohenkerk (2016), Proceedings of the Royal Society A; Bảo tàng Anh; Livius.org. Dấu Vết Văn Minh — Bằng chứng có thật. Những câu hỏi chưa có lời giải.