Xəttatlarla rəssamların mübarizəsi: sonda kim qalib gəldi? | “Qələm sahibi”  – 52. Bölüm

Xəttatlarla rəssamların mübarizəsi: sonda kim qalib gəldi? | “Qələm sahibi” – 52. Bölüm Xəttatlıq sənəti nə vaxt yaranıb və İslam mədəniyyətində hansı mərhələlərdən keçib? Qurani-Kərimin köçürülməsindən saray sənədlərinə, memarlıq abidələrindən klassik ədəbiyyata qədər xətt sənəti hansı sahələrdə istifadə olunub? Bəs orta əsr əlyazmalarında xəttatlarla rəssamlar arasında yaranan maraqlı “mübarizə” sonda kimin xeyrinə nəticələnib? 🎙 Aparıcı: Adil Əkbər 🎤 Qonaq: sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Aslan Xəlilov “Qələm sahibi” verilişinin 52-ci bölümündə xəttatlıq sənətinin yaranması, inkişaf mərhələləri, əsas xətt növləri, onların tətbiq sahələri, əlyazma kitablarının hazırlanması və miniatür sənəti ilə qarşılıqlı əlaqəsi geniş şəkildə müzakirə olunur. 📌 Bu bölümdə: ▪️ Xəttatlıq sənətinin ilkin nümunələri hansı dövrdə formalaşıb? ▪️ Kufi xətti necə meydana gəlib və haralarda istifadə olunub? ▪️ Klassik “altı xətt” sisteminə hansı xətt növləri daxildir? ▪️ Mühəqqəq, Reyhani, Süls, Nəsx, Tövqi və Rüqə xətləri nə ilə fərqlənir? ▪️ Nəsx xətti niyə “Qurani-Kərimin xidmətçisi” adlandırılıb? ▪️ Süls xətti niyə “xətlərin anası” hesab olunub? ▪️ Təliq və Nəstəliq xətləri hansı mühitdə inkişaf edib? ▪️ Şikəstə, Siyaqət və Divani xətlərinin əsas funksiyası nə olub? ▪️ Tuğra nədir və hökmdarların rəsmi sənədlərində necə istifadə olunub? ▪️ Xəttatlıq yalnız kitab sənəti ilə məhdudlaşırmı? ▪️ Memarlıq abidələrində və qəbirüstü yazılarda xətt sənəti necə tətbiq olunub? ▪️ Möminə Xatun türbəsində xəttatlıq sənətinin hansı xüsusiyyətləri görünür? ▪️ Xəttatlıq sənəti niyə yalnız gözə deyil, insanın ruhuna da xitab edən sənət sayılır? ▪️ Xəttatın öz qəlbini gözəlləşdirməsi ilə yazısının gözəlliyi arasında hansı əlaqə qurulub? ▪️ Əlyazma kitablarının hazırlanmasında müəllif, xəttat, miniatür ustası, ləvvah, nəqqaş və cildsazın rolu nə olub? ▪️ Təzhib sənəti əlyazma kitablarında hansı funksiyanı daşıyıb? ▪️ “Vərqa və Gülşah”, “Cami ət-Təvarix”, “Şahnamə” və Nizami Gəncəvinin “Xəmsə”si xəttatlıq və miniatür tarixində niyə mühümdür? ▪️ Xəttatlarla rəssamlar arasında “mübarizə” nədən yaranıb? ▪️ Rəssamlar xəttatların qoyduğu çərçivələri necə aşmağa başladılar? ▪️ Bu mübarizədə sonda kim qalib gəldi? ▪️ Müasir dövrdə xəttatlıq sənəti hansı səviyyədədir və bu ənənə necə qorunur? Verilişdə xəttatlığın yalnız gözəl yazı deyil, həm də informasiya, estetika və mənəviyyatı birləşdirən sənət növü olduğu vurğulanır. İlk tətbiq sahələrindən biri Qurani-Kərimin gözəl şəkildə köçürülməsi olub; zaman keçdikcə xətt memarlıqda, saray sənədlərində, qəbirüstü abidələrdə, ədəbiyyatda və gündəlik yazışmalarda da geniş istifadə edilib. Əlyazma kitablarının hazırlanması isə bir neçə sənət sahəsinin vəhdəti kimi təqdim olunur. Xəttat mətni köçürür, miniatür ustası onu təsvirlərlə zənginləşdirir, nəqqaş və ləvvah bədii tərtibatı tamamlayır, cildsaz isə kitabın son formasını yaradır. Bölümün ən maraqlı hissələrindən biri xəttatlarla rəssamlar arasındakı rəqabətdir. Əvvəlcə səhifədə əsas yer mətnə ayrılır və rəssam üçün məhdud sahə qalırdı. Sonrakı dövrlərdə isə rəssamlar miniatürlərin elementlərini mətn çərçivəsindən kənara çıxarmağa başladılar. XV əsrdən etibarən kompozisiyada təsvirin rolu böyüdü və bu “mübarizədə” rəssamların üstünlüyü artdı. Müasir dövrdə xəttatlıq orta əsrlərdəki əvvəlki mövqeyində olmasa da, tamamilə aradan qalxmayıb. Ənənəvi xətt formaları müasir şriftlərdə, Qurani-Kərim nəşrlərində, dini və memorial memarlıqda, eləcə də yeni nəsil xəttatların yaradıcılığında yaşamaqda davam edir. Əsas mesaj: xəttatlıq sadəcə yazı texnikası deyil; əsrlər boyu elm, din, ədəbiyyat, memarlıq və təsviri sənətlə qarşılıqlı şəkildə inkişaf etmiş böyük bir mədəniyyət və sənət məktəbidir. 🔔 Növbəti bölümləri qaçırmamaq üçün kanala abunə olun və videonu bəyənməyi unutmayın. 📺 “Qələm sahibi” – 52. Bölüm | Kanal 5 #QələmSahibi #AdilƏkbər #AslanXəlilov #Kanal5 #Xəttatlıq #XəttSənəti #Kufi #Nəsx #Süls #Nəstəliq #Miniatür #Əlyazma #Quran #İslamİncəsənəti #Azərbaycanİncəsənəti #SənətTarixi