Hoe de VOC in 1616 het schip afpakte van de mannen die Kaap Hoorn vonden: Hoorn, Noord-Holland

Op 29 januari 1616 zeilt de Eendracht uit Hoorn als eerste schip over open zee om de zuidpunt van Zuid-Amerika. De mannen noemen het besneeuwde landpunt naar hun stad: Kaap Hoorn. Negen maanden later, op de rede van Jacatra op Java, moeten ze schip en lading afgeven aan de VOC. De man die het hun zegt, directeur-generaal Jan Pieterszoon Coen, is zelf in Hoorn geboren. Isaac le Maire, ooit een van de grootste geldschieters van de VOC, had met de Compagnie gebroken. Het octrooi van 1602 gaf de VOC de twee bekende wegen naar Azië. Le Maire zocht een derde weg, verder naar het zuiden. In 1614 richtte hij in Hoorn de Australische of Zuid Compagnie op, samen met de Hoornse schipper Willem Cornelisz Schouten. Eind oktober 1616 lag de Eendracht voor Jacatra. Op 1 november, of 2 november naar de tijd van de landgenoten daar, liet Coen de schipper en de kooplieden voor zijn raad komen: schip en goederen werden in beslag genomen. Het woordenboek van Van der Aa noemt gouverneur-generaal Laurens Reael als degene die het besluit uitsprak; het scheepsjournaal noemt Coen. Isaacs zoon Jacob le Maire stierf eind december 1616 op de thuisreis. In 1619 kreeg zijn vader gelijk: de inbeslagname was onrechtmatig. Maar in 1621 kreeg de nieuwe West-Indische Compagnie haar octrooi, en de weg bleef voor Le Maire dicht. Coen veroverde in 1621 het Banda-eiland Lonthor; de Bandanezen werden gedood, verdreven en gedeporteerd. In 1893 kreeg Coen een standbeeld op de Roode Steen, waarover Hoorn tot vandaag verdeeld is. Hoorn is geen verdwenen stad: de gemeente telt ruim 76.000 inwoners, de Hoofdtoren uit 1532 staat nog aan de haven en op het Oostereiland staat het pakhuis van de Admiraliteit. Wat de stad kwijtraakte, zijn het schip, de eer van de ontdekking en haar plaats als haven van de wereld. De historische toelichting steunt op de hieronder vermelde bronnen; reconstructies dienen ter illustratie. Woon je in Hoorn, of klopt er iets niet? Zet het hieronder. Wat je leert • Hoe het VOC-monopolie van 1602 een Amsterdamse koopman naar Hoorn dreef • Hoe de Eendracht in 1616 de Straat Le Maire en Kaap Hoorn vond • Waarom Coen in Jacatra schip en lading van de Hoornse reis liet nemen • Wat Banda, de rechtszaak en het standbeeld met elkaar te maken hebben Educatief en historisch materiaal. Bronnen en erkenning • Journaal van de reis van Schouten en Le Maire, Engelse vertaling van 1619, in Hakluytus Posthumus or Purchas his Pilgrimes (Glasgow, 1905) • A.J. van der Aa, Biographisch woordenboek der Nederlanden, deel 12 (1869), lemma Jacob le Maire (DBNL) • H.T. Colenbrander, Jan Pietersz. Coen. Bescheiden omtrent zijn bedrijf in Indië, deel I (1919) • Peter Douglas, Cape Horn: How a Trading Monopoly, a Disenchanted Wealthy Merchant, and Two Dutch Explorers Put it on the Map (New Netherland Institute) • Atlas of Mutual Heritage, Banda Lontor #geschiedenis #Nederland #Hoorn #VOC #KaapHoorn ℹ️ Over deze video Educatief en historisch materiaal. Dit verhaal is gebaseerd op de in de beschrijving vermelde gepubliceerde studies en bronnen. De visuele reconstructies en de stem van de verteller — een fictief personage — zijn gemaakt met behulp van AI, ter illustratie: dit zijn geen echte opnames of authentiek archiefbeeld. Het verhaal is vereenvoudigd voor een breed publiek en kan kleine benaderingen bevatten. Doel: informeren en herinneren.