スズメ|なぜ日本から静かに消えつつあるのか
いきもの博物誌
0:00 / 0:00
スズメ|なぜ日本から静かに消えつつあるのか
433 просмотра · 3 недели назад
いきもの博物誌
686 подписчиков
433 просмотра · 3 недели назад
「スズメなんて、どこにでもいる」——その常識が、静かに崩れつつあります。国の農業被害統計(17年で85%減)、研究者の巣密度推定(2008年・成鳥およそ1800万羽)、足環の標識調査(約20年で6割減)、全国の繁殖分布調査。別々に作られた4つの物差しが、そろって同じ向きを指しました。1990年ごろと比べて、おそらく半分。誰も狩り尽くしていないのに、です。容疑者(狩猟・農地・虫・気温)を一人ずつ調べていくと、最も証拠の厚い容疑者は鳥の世界の外にいました——人間の家の変化です。岩手と埼玉の実測では、古い住宅地の巣の密度は新しい住宅地の3.8〜4.8倍。そして最後は、スズメと人間の関係が壊れた2つの都市の話。太鼓でスズメを追い立てた1958年の中国と、太鼓を使わなかったのにイエスズメがひと桁になった、ロンドンの公園です。
【目次】
0:00 「どこにでもいる」の崩れ
0:59 第一章 四つの物差し——どうやって数えたか
2:03 農林水産省の帳簿(被害面積85%減)
2:45 標識調査と全国繁殖分布調査
4:26 第二章 容疑者たち——狩り・農地・虫・気温
5:26 ヒナは虫で育つ(都市の若鳥調査)
7:05 第三章 家が変わった——スズメの巣はどこにあるか
7:44 新旧住宅地の実測(巣の密度3.8〜4.8倍)
9:39 第四章 太鼓の国——四害駆除運動(1958)
11:03 静かな国——ロンドンのイエスズメ
12:14 おわりに——つかず、はなれず
【登場する生き物】
スズメ(Passer montanus) / イエスズメ(Passer domesticus・ロンドンの章) / ウンカ・イナゴ(言及)
【主な参考】
・三上修 (2008)「日本にスズメは何羽いるのか?」Bird Research 4
・三上修 (2009)「スズメの個体数減少の実態とその原因につながる要因の解析」日本鳥学会誌 58(2)
・三上修 (2009)「スズメはなぜ減少しているのか?」Bird Research 5
・三上修・森本元 (2011)「標識データに見られるスズメの減少」山階鳥類学雑誌 43(1)
・三上修ほか (2013)「近年建てられた住宅地におけるスズメの巣の密度の低さ」Bird Research 9
・三上修 (2023) 全国鳥類繁殖分布調査データによる解析 Bird Research 19
・環境省 モニタリングサイト1000 里地調査 2005-2022年度とりまとめ(2024)
・Summers-Smith (2003) "The decline of the House Sparrow: a review" British Birds 96
※数値は各資料の調査時点のものです。減少の原因は複数の仮説が研究途上であり、本編では実証の程度を区別して述べています。中国・四害駆除運動の駆除数は当時の報告値が検証不能なため、幅を持たせて紹介しています。
【素材クレジット(CC BY)】
・Peter P. Othagoer / CC BY 4.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Passer_montanus_malaccensis_@_Kuala_Lumpur,_Malaysia_(1).jpg
・Jakub Hałun / CC BY 4.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Eurasian_tree_sparrow,_R%C5%BCuch%C3%B3w,_%C5%9Awi%C4%99tokrzyskie_Voivodeship,_20250421_1151_4164.jpg
・Jakub Hałun / CC BY 4.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Eurasian_tree_sparrow,_R%C5%BCuch%C3%B3w,_%C5%9Awi%C4%99tokrzyskie_Voivodeship,_20250421_1151_4165.jpg
・Jakub Hałun / CC BY 4.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Eurasian_tree_sparrow,_R%C5%BCuch%C3%B3w,_%C5%9Awi%C4%99tokrzyskie_Voivodeship,_20250421_1149_4157.jpg
・Μαυλάνα / CC BY 4.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Passer_Montanus_saturatus.jpg
・JyotiPN / CC BY 4.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Portrait_of_an_Eurasian_tree_sparrow_seen_in_Jorhat,_Assam.jpg
・JyotiPN / CC BY 4.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Eurasian_tree_sparrow_in_Jorhat,_Assam.jpg
・Chihiro H / CC BY 3.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Sparrows_%E3%82%B9%E3%82%BA%E3%83%A1_(140106723).jpeg
・Matt Tillett from Cumberland, MD, USA / CC BY 2.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Eurasian_Tree_Sparrow_(3352252620).jpg
・Vaaraa / CC BY 4.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Sparrows_on_the_wire.jpg
・Jürgen from Sandesneben, Germany / CC BY 2.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:J-Birds2.jpg
・Luiz Lapa from Oeiras, Portugal / CC BY 2.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:(3_3)..Pardal-mont%C3%AAs,_finalmente_no_ninho,_Eurasian_Tree_Sparrow,_finally_enjoying_the_nest_(52099332590).jpg
・Julian Herzog (Website) / CC BY 4.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Male_House_Sparrow_Passer_Domesticus_Brackley_2025_01.jpg
・PierreSelim / CC BY 3.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Passer_domesticus_-_Jardins_du_Carrousel.jpg
・663highland / CC BY 2.5 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Kawara_museum01s2000.jpg
・Flickr user gtknj / CC BY 2.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Red_Rice_Paddy_field_in_Japan_011.jpg
・Flickr user gtknj / CC BY 2.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Red_Rice_Paddy_field_in_Japan_005.jpg
・Flickr user gtknj / CC BY 2.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Red_Rice_Paddy_field_in_Japan_004.jpg
・Marie-Sophie Mejan / CC BY 4.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Rice_harvest_2.jpg
・Marie-Sophie Mejan / CC BY 4.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Rice_harvest_1.jpg
・Grice & Hill (2024) / CC BY 4.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Hesperotettix_speciosus_(10.3897-BDJ.12.e133499)_Figure_4b.jpeg
・David Kernan / CC BY 4.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Tokyo_Tower,_Minato_City.jpg
・Pasu Au Yeung / CC BY 2.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:Kyoto_@_Japan_(14052238615).jpg
・Su--May from London, UK / CC BY 2.0 — commons.wikimedia.org/wiki/File:An_abandoned_house_(7385274366).jpg
音声: ElevenLabs
BGM: Cylinder Two — Chris Zabriskie (CC BY 4.0) https://chriszabriskie.com/
#生き物 #スズメ #野鳥 #雑学 #生態