Osmanlı'nın Fransız Devrimine Bakışı

18. yüzyılda Osmanlı devlet adamları Fransız devrimini nasıl yorumlamışlardı? Devrimin arkasında üç Fransız düşünürü (Voltaire, Montesquieu ve Rousseau) hakkındaki ilk yorumlar şöyleydi: • Bazı Voltaire ve Rousseau gibi küfriyyat ve ilhad ve mekr u fesad ile meşhur tevarih ve sair kütüb [kitaplar] vardır, (...) bunları mütalaa ve kıraate izin yoktur. • Voltaire ve Rousseau demekle maruf ve meşhur olan zındıkların ve onlar misillü dehrilerin ... • Françe nizamına dair feylesofān taifesinden bu babda tahrir-i tedbir edenleri çoktur. Lakin eşheri Voltaire nam ihanet-guster ve Rousseau nam bed-hu ve sairenin... • Fransız milleti gibi (...) şimdi fevka’l-memul kuvvetlenip mehabbet-i memleket ve uhuvvet u müsavat u serbesiyyet davalarıyla, “el-Hürriyet ve’l-mevt!” [Ya özgürlük, ya ölüm!] kelamıyla şedid’us-savle olmuş bir kavmin... Aradan 40-50 yıl geçince artık değerlendirmeler, bu üç düşünürün kitaplarının okunması sonrasında gerçekleşecektir: • Fransızlar indinde Ruh-ı Şerayi tesmiye olunan kitab-ı mezkurun müellifi Fransızların indinde meşhur bir zat olup ismine Montesquieu tesmiye olunur. Kitab-ı mezkur mezahib-i şer’iyye-i siyasiyyenin mizan ve kavaidine müşabih olup mebnası hüsn-i aklī ile kubh-i aklīden ibarettir. Bu fenne dair Akd-ı Teennüs ve İctima-ı İnsani tabir olunan kitab-ı mezkur müellifinin adı Rouesseau olup manada pek latiftir. Felasifenin mezahib u akaid ve mevizelerini müştemil olan Tarih-i Felasife nam kitabı ve Mucem’ul-Felsefe’ye dair Voltaire nam zatın telif ettiği kitabın nefis olan çok mahallerini ve felsefeye dair Condillac'ın kitabının dahi kezalik birçok mahallerini okudum. Tanzimat sonrasında devrime bakışlar biraz daha değişecek, ve İnsan Hakları Bildirisinin birçok maddesi 1876 ve 1924 Anayasalarında aynen yer alacaktır. Not: Söyleşileri sürdürebilmek için desteklerinizi bekliyoruz, lütfen kanalımıza "abone" ve "üye" olmayı unutmayınız! Katıl butonu için:    / @ducanecundiogluresmikanal   Düzenli dersler için: https://felsefedersleri.com