अपूर्व गायन, पं,श्री,शंकरराव वैरागकर ,जय जय राम कृष्ण हरी, जुगलबंदी, तुफानी तबला, डॉ देवेंद्र यादव

   / @electroparth   , from chat GPT. पंडित शंकरराव वैरागकर हे नाशिकमधील ज्येष्ठ शास्त्रीय गायक, संगीत शिक्षक आणि संगीत प्रसारक म्हणून विशेष ओळखले जातात. त्यांच्या कार्याचा एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे स्वतः मैफली करण्याबरोबरच अनेक वर्षे गावोगावी जाऊन विद्यार्थ्यांना संगीत शिकवणे. पं. शंकरराव वैरागकर यांची ओळख उपलब्ध वृत्तस्रोतांनुसार त्यांना नाशिकमधील ज्येष्ठ आणि प्रसिद्ध शास्त्रीय गायक म्हणून संबोधले जाते. महाराष्ट्र टाइम्सने 2019 मध्ये त्यांना ‘प्रसिद्ध ज्येष्ठ शास्त्रीय गायक’ असे म्हटले आहे. त्याच वर्षी त्यांना साताऱ्यातील स्वरराज छोटा गंधर्व स्मृतीदिनतर्फे ‘छोटा गंधर्व गुणगौरव पुरस्कार’ जाहीर झाला होता. � Maharashtra Times संगीत शिक्षण आणि प्रसाराचे कार्य पं. वैरागकरांचे सर्वात उल्लेखनीय काम म्हणजे संगीत शिक्षणाचा प्रसार. एका सविस्तर वृत्तांतानुसार ते सन 2000 मध्ये नाशिकरोड येथे स्थायिक झाले. त्यानंतर नाशिक जिल्ह्यातील अनेक गावांमध्ये ते स्वतः जाऊन विद्यार्थ्यांना संगीताचे शिक्षण देत राहिले. नाशिक, नाशिकरोड, एकलहरे, विहितगाव, गिरणारे, नांदूर, इगतपुरी, घोटी, सिन्नर, देवळाली गाव, भगूर, पालखेडा अशा अनेक ठिकाणी त्यांचे संगीत अध्यापन झाले. या कार्याला त्या वृत्तात सुमारे 30–35 वर्षांची अखंड संगीत साधना असे वर्णन केले आहे. � Lokmat म्हणूनच त्यांना केवळ गायक न म्हणता ‘चालती-बोलती संस्था’ असे वर्णन करण्यात आले आहे. नाशिक आणि परिसरात अनेक जण त्यांना प्रेमाने ‘आप्पा’ किंवा ‘वैरागकर सर’ म्हणून ओळखतात. � Lokmat ‘गुरुवर्य पं. शंकरराव वैरागकर संगीत प्रतिष्ठान’ त्यांच्या नावाने गुरुवर्य पं. शंकरराव वैरागकर संगीत प्रतिष्ठान नाशिकमध्ये कार्यरत आहे. प्रतिष्ठानच्या माध्यमातून संगीताचे कार्यक्रम, विद्यार्थ्यांना व्यासपीठ आणि संगीतविषयक उपक्रम आयोजित केले जातात. विशेष म्हणजे ‘स्वरसाधना’ हा मासिक संगीत कार्यक्रम नाशिकमध्ये आयोजित केला जात असे. उपलब्ध वृत्तानुसार हा कार्यक्रम नाशिककरांसाठी विनामूल्य होता आणि विविध भागांतील विद्यार्थ्यांना विनामूल्य संगीताचे शिक्षणही दिले जात होते. � The Times of India +1. 2...त्यांची गायकी पं. वैरागकरांच्या कार्यक्रमांमध्ये हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीताबरोबर अभंग, भजन आणि ठुमरी यांनाही स्थान असल्याचे उपलब्ध कार्यक्रमांच्या नोंदींवरून दिसते. उदाहरणार्थ, एका मैफलीत त्यांनी: राग नंद मधील बडा ख्याल तीनतालातील बंदिश ‘आजा बालम परदेशी’ ही ठुमरी गुरुवंदनेच्या कार्यक्रमातील रचना अशा विविध प्रकारचे गायन सादर केले होते. � Maharashtra Times दुसऱ्या कार्यक्रमात त्यांनी अभंग, गवळणी आणि हिंदी भजन सादर करून रसिकांची दाद मिळवली होती. � Maharashtra Times यावरून त्यांची गायकी केवळ मैफलीतील शास्त्रीय गायनापुरती मर्यादित नसून भक्तिसंगीत आणि लोकाभिमुख संगीताशीही त्यांचा जवळचा संबंध असल्याचे दिसते. शिष्यपरंपरा त्यांच्या कार्याचा आणखी एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे गुरु-शिष्य परंपरा. त्यांचे शिष्य विविध कार्यक्रमांमध्ये सादरीकरण करत असल्याच्या नोंदी आहेत. उदाहरणार्थ, विद्‍याधर तांबे हे त्यांचे शिष्य असल्याचे वृत्तात नमूद आहे. � The Times of India यामुळे त्यांच्या संगीत कार्याचे महत्त्व केवळ त्यांनी स्वतः केलेल्या गायनात नसून त्यांनी घडवलेल्या पुढच्या पिढीतील कलाकारांमध्येही आहे. Maharashtra Times तसेच संगीत क्षेत्रातील त्यांच्या संस्थेची नोंद संगीत नाटक अकादमीच्या 2017–18 च्या वार्षिक अहवालात ‘Guruvarya Pt. Shankarrao Vairagkar Sarvajanik Sangeet Seva Mandal’ या नावाने आढळते. � Sangeet Natak Academy ध्वनिमुद्रित संगीत पं. शंकरराव वैरागकर यांच्या नावाने डिजिटल संगीत प्लॅटफॉर्मवरही काही ध्वनिमुद्रित साहित्य उपलब्ध आहे. Amazon Music वरील नोंदीनुसार ‘Pahili Pandharichi Mahima’ आणि ‘Sakhya Pandhariraya’ हे 2009 मधील अल्बम त्यांच्या नावावर आहेत. त्यात अभंग/भक्तिसंगीताशी संबंधित गीते दिसतात. � १. पं. शंकरराव वैरागकर कोणत्या घराण्याचे? सर्वात महत्त्वाची नवी माहिती अशी की, उपलब्ध कलाकार परिचयामध्ये पं. शंकरराव वैरागकर यांना किराणा घराण्याचे गायक म्हणून स्पष्टपणे नमूद केले आहे. � Sangeet Samvaad त्यांच्या कुटुंबातील रागेश्री वैरागकर यांचा परिचय देताना त्या स्वतः पं. शंकरराव वैरागकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली किराणा घराण्याचे हिंदुस्थानी शास्त्रीय गायन शिकल्याचे नमूद आहे. त्यांना गायत्री वैरागकर जोशी आणि डॉ. प्रभा अत्रे यांचेही मार्गदर्शन मिळाले आहे. � Sangeet Samvaad म्हणजे वैरागकरांची गायकी ही किराणा घराण्याच्या परंपरेशी जोडलेली आहे, असे आता अधिक ठोसपणे म्हणता येते. २. त्यांच्या गुरूंबद्दल काय माहिती मिळते? इथे मात्र एक महत्त्वाची मर्यादा आहे. मी उपलब्ध वृत्तपत्रे, कलाकार परिचय आणि संस्थेशी संबंधित नोंदी तपासल्या; पण पं. शंकरराव वैरागकर यांनी नेमके कोणत्या गुरूंकडून तालीम घेतली याचे विश्वसनीय, स्पष्ट नाव अद्याप सापडलेले नाही. मात्र त्यांच्या गायकीची किराणा घराण्याशी असलेली जोड निश्चितपणे आढळते. � Sangeet Samvaad ३. त्यांची शिष्यपरंपरा मात्र मोठी दिसते ही बाब खरोखरच विशेष आहे. 2019 मध्ये Times of India ने त्यांच्या प्रतिष्ठानच्या ‘स्वरसाधना’ कार्यक्रमाबद्दल लिहिले आहे. या कार्यक्रमात पं. वैरागकरांचे शिष्य विद्याधर तांबे यांनी राग चारुकेशी सादर केला होता. � त्याचप्रमाणे महाराष्ट्र टाइम्सच्या वृत्तात सुरेखा शिंदे यांनी पं. वैरागकरांचे गुरुपूजन केल्याचे नमूद आहे. � Maharashtra Times आणखी महत्त्वाचे म्हणजे गायत्री वैरागकर जोशी यांचा उल्लेख Hindustan Times मध्ये पं. शंकरराव वैरागकर यांच्या कन्या आणि शिष्या असा आहे. 2017 च्या सवाई गंधर्व महोत्सवातील कलाकारांच्या यादीत त्यांचे नाव होते. � Hindustan Times त्यामुळे त्यांच्या शिष्यपरंपरेत कुटुंबातील पुढची पिढी तसेच बाहेरील विद्यार्थी दोन्ही आहेत. ००००००००००