Hoe Duitse troepen in 1945 de eerste grote Zuiderzeepolder onder water zetten: Wieringermeer

Op dinsdag 17 april 1945, om kwart over twaalf, blazen Duitse troepen de dijk van de Wieringermeer op twee plaatsen op. Het is nog geen drie weken voor de bevrijding. De eerste grote polder van de Zuiderzeewerken, vijftien jaar eerder op de zee gewonnen, loopt binnen twee etmalen vol, gemiddeld bijna vier meter diep. Bijna 7000 bewoners en duizend tot tweeduizend onderduikers vluchten. Niemand verdrinkt, maar als het water in december weg is, blijken 400 boerderijen, 1000 woningen, zeven scholen en twee kerken verwoest. Dit is het verhaal van een polder die op de tekentafel begon. Van de gemalen Lely en Leemans, die vanaf 10 februari 1930 pompten tot de zeebodem op 21 augustus droog lag, nog voor de Afsluitdijk klaar was. Van de Directie Wieringermeer, die bepaalde wie er mocht boeren, hoe de boerderijen eruitzagen en hoeveel dorpen er kwamen. Van het Joodse Werkdorp Nieuwesluis, waar vanaf 1934 jonge vluchtelingen uit Duitsland en Oostenrijk een vak leerden, tot de bezetter het op 20 maart 1941 ontruimde. Van de weken voor de ramp: de profieltekeningen van de dijk die op 10 februari 1945 zoekraakten, de putten die maar niet klaar kwamen en de razzia in Schagen. En van de dag zelf: de burgemeester die om vier uur 's nachts werd ingelicht, de families op de Terp, en verzetsman A.C. de Graaf, die aan de rand van de polder werd opgepakt en doodgeschoten. Waarom de bezetter de polder zo kort voor het einde nog onder water zette, is tot vandaag niet zeker: angst voor luchtlandingen, een drukmiddel bij de onderhandelingen of wraak, alle drie staan ze in serieuze bronnen. Ook over de tijd die de bewoners kregen verschillen de bronnen: maar een paar uur volgens het Regionaal Archief Alkmaar, bijna negen uur tussen de eerste waarschuwing en de explosie volgens het Zijper Museum. De Wieringermeer is geen verdwenen plaats. Op 11 december 1945 lag de polder weer droog, in 1946 werd er alweer geoogst, en vandaag wonen in Wieringerwerf, Middenmeer, Slootdorp en Kreileroord samen bijna 14.000 mensen, twee keer zoveel als in 1945. Wat in april 1945 onder water verdween, was vijftien jaar pionierswerk. Wat de polder bewaarde, is nog te zien: de twee Wielen en het Dijkgatbos achter de dijk van 1945, het monument ‘Gat in de dijk’ aan de Noorderdijkweg, de gemalen Lely en Leemans, het gemeenschapshuis van het Werkdorp met het namenmonument van 197 stenen, en De Maaier in Wieringerwerf. Op de terp waar in 1945 drieëntwintig mensen drie weken wachtten tot het water zakte, staat nu Campus de Terp. Ben je in de Meer opgegroeid, of klopt er iets niet? Zet het hieronder. Wat je leert • Hoe de Zuiderzeewerken tussen 1927 en 1930 de Wieringermeer droogmaalden, en waarom de gemalen van Dirk Roosenburg er nog steeds staan • Hoe de Directie Wieringermeer pachters selecteerde, wat het Joodse Werkdorp Nieuwesluis was en hoe het in 1941 aan zijn einde kwam • Hoe de bezetter de inundatie vanaf februari 1945 voorbereidde, wat er op 17 april gebeurde en welke motieven historici noemen • Hoe de polder op 11 december 1945 opnieuw droogviel, wat de wederopbouw kostte en wat er nu nog te zien is bij het Gat in de dijk Educatief en historisch materiaal. Belangrijkste bronnen • O. Hoes, Inundatie van de Wieringermeer in april 1945. Reconstructie van de dijkdoorbraak en overstroming, Tijdschrift voor Waterstaatsgeschiedenis 20 (2011) • Zijper Museum: Onderwaterzetting Wieringermeer 17 april 1945 (L.F. van Loo, 2003) en de Niestadt-fotocollectie • Regionaal Archief Alkmaar, GeschiedenisLokaal: De Wieringermeer onder water en De Wieringermeer weer drooggelegd • Historisch Genootschap Wieringermeer: geschiedenis van de polder, gemaal Lely, A.C. de Graaf en het namenmonument • Herinneringscentrum Kamp Westerbork, Westerbork Portretten: Het Joodse Werkdorp (2020) — en andere bronnen #geschiedenis #Nederland #Wieringermeer #Zuiderzeewerken #TweedeWereldoorlog #NoordHolland #polder ℹ️ Over deze video Educatief en historisch materiaal. Het script, het onderzoek en de montage zijn eigen werk, gebaseerd op de bronnen in de beschrijving. De visuele reconstructies en de stem van de verteller — een fictief personage — zijn gemaakt met behulp van AI, ter illustratie: dit zijn geen echte opnames of authentiek archiefbeeld. Het verhaal is vereenvoudigd voor een breed publiek en kan kleine benaderingen bevatten. Doel: informeren en herinneren.