Kanał imienia Hitlera budowano tuż przy granicy. Jak strategiczny szlak III Rzeszy przypadł Polsce?

8 grudnia 1939 roku na śluzie w Dzierżnie pod Gliwicami Rudolf Hess otworzył Adolf-Hitler-Kanal – 40,6 km i 6 śluz z Gliwic do Odry. Kanał zaczynał się ok. 10 km od granicy z Polską z 1922 roku. W dniu otwarcia tej granicy już nie było, a po wojnie cały kanał znalazł się w Polsce. W filmie: po co Rzesza kopała nową drogę wodną dla górnośląskiego węgla po podziale Śląska i co miał z tym wspólnego Kanał Kłodnicki z lat 1792–1812. Kiedy kanał naprawdę dostał imię Hitlera (nie przy otwarciu, jak pisze Wikipedia), dlaczego miasteczko u jego ujścia nazywało się Heydebreck i co zostało z kanału do Dunaju, pod który Hess wbił łopatę. Co z kanałem zrobiły wojna, administracja radziecka i PRL, jak działa śluza Dzierżno według jej kierownika i dlaczego w 2026 roku żeglugę zatrzymała złota alga – 769 mln komórek w litrze wody. Rozdziały: 0:00 Hess na śluzie w Dzierżnie, 8 grudnia 1939 0:36 Heydebreck, kanał do Dunaju i 4 tony ryb 1:54 Kanał Kłodnicki 1792–1812 2:44 Węgiel pod ziemią: sztolnia z Zabrza 3:27 Granica z 1922 roku: 5 km od rynku 3:54 Magistrala Węglowa, Ruhra i Berlin 4:26 Nowy kanał: 6 śluz, 3,5 m, 1000 t 5:01 22 września 1933: decyzja w Berlinie 5:18 800 bezrobotnych z łopatami 5:42 Kiedy kanał dostał imię Hitlera 6:12 Heydebreck: miasto z nazwiskiem szturmowca 6:42 Jak działa kanał: 43,6 m spadku 7:09 Szymon Jaworski ze śluzy Dzierżno 8:09 Syfon: rzeka pod kanałem 8:29 31 sierpnia 1939: radiostacja 4 km od portu 8:54 Otwarcie i łopata pod kanał do Dunaju 9:47 1941: ulewa i katastrofa śluzy 10:19 Fabryki benzyny i podobóz Auschwitz w Blachowni 10:59 1945: Armia Czerwona i 14 wysadzonych mostów 11:21 Zarząd radziecki do 1946 11:46 Kanał Gliwicki: nowa nazwa, nowa granica 12:12 PRL: węgiel na polskich barkach 12:44 Kanał Kędzierzyński: polski odcinek kanału do Dunaju 13:24 Kryzys i 5 lat bez barki z węglem 13:52 Modernizacja śluz 2004–2021 14:12 2017: węgiel wraca na kanał 14:41 2018: 421 barek i „płynąć z falą” 15:42 Z 3,5 m do 140 cm 16:22 Barka z Londynu, E30 i Czechy 17:03 Złota alga i słona woda z kopalń 17:37 2025: dwa śluzowania na dobę 18:00 2026: rekord algi i zatrzymane śluzy 18:33 Co możesz zobaczyć sam 19:44 Powrót do Dzierżna 20:46 Pytanie i następny odcinek Źródła: – M. Urbaniak, „Dzieła hydrotechniki w Polsce. Kanał Górnośląski (Gliwicki)”, Księży Młyn, Łódź 2015 (za: Marina Gliwice, „Historia”; forum zegluga-rzeczna.pl) – K. Grube, artykuł o Instytucie Odra–Dunaj i P.-H. Seraphimie (bibliotekanauki.pl) – BArch R 3601/1690, kronika Ufa-Tonwoche 484/51/1939 – „Zentralblatt der Bauverwaltung” (Biblioteka Cyfrowa Politechniki Śląskiej) – Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz, I. HA Rep. 87, Nr. 5935; Bundesarchiv R 43-II/260 (Deutsche Digitale Bibliothek) – Wody Polskie, podcast „PoWody do rozmowy” #19, 5.08.2026 (Szymon Jaworski, kierownik Śluzy Dzierżno) – Wody Polskie RZGW Gliwice: komunikaty nawigacyjne nr 23, 29, 32/2025, 23.03.2026, nr 27/2026; „Transport: Kanałem Gliwickim płyną głównie barki z węglem”, 18.01.2019 – K. Berezowski, „Odra: barką w świat – jeszcze nie teraz”, Trybuna Górnicza, 10.06.2018 – PAP, „Na Kanał Gliwicki wyruszył pierwszy od pięciu lat transport węgla”, 14.07.2017; M. Januszek, inzynieria.com, 28.03.2019; 24gliwice.pl, 19.01.2025 – K. Kojzar, „W Kanale Gliwickim złota alga już zakwitła i zabija”, OKO.press, 24.02.2024; PAP, 1.09.2026; gliwiceonline.pl, 18.08.2026 – Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau – podobóz Blechhammer – „Kanał Gliwicki. Wyjątkowa budowla i kawał historii”, Nowa Trybuna Opolska, 17.01.2023; Muzeum Ziemi Kozielskiej – Instytut Korfantego; Uchwała Senatu RP z 2022 r. (M.P. 2022 poz. 670); IPN – PAP / GospodarkaMorska.pl, 8.02.2023; porozumienie AGN (Dz.U. 2017 poz. 186) Mapy i zdjęcia: Mapy satelitarne: Sentinel-2 cloudless 2016 by EOX IT Services GmbH (Contains modified Copernicus Sentinel data 2016), CC BY 4.0 Przebieg kanału, śluz i dróg: © OpenStreetMap contributors (ODbL) Granica 1922–1939: OpenHistoricalMap (CC0) Ortofotomapa: Geoportal.gov.pl (GUGiK) Mapy historyczne: Messtischblatt 1:25 000 (domena publiczna, mapy.amzp.pl) [uzupełnić po montażu: autorzy i licencje zdjęć z Wikimedia Commons, NAC, Bundesarchiv, Wód Polskich, PAP – osobno dla każdego pliku CC BY / CC BY-SA] Pływałeś barką po Kanale Gliwickim albo pracowałeś na śluzie? Masz w rodzinnym albumie zdjęcie portu w Gliwicach albo w Koźlu? Napisz w komentarzu, z którego roku. #KanałGliwicki #Gliwice #Śląsk #historia #PRL