کانت برای کودکان: آیا می‌توان اندیشیدن با عقل خود را آموخت؟

تصور کنید کسی بگوید اگر کودکان از همان نخستین سال‌های زندگی خود فلسفه‌ی کانت را می‌آموختند، شاید جنگ جهانی اول هرگز رخ نمی‌داد! این ادعای عجیب و جسورانه‌ی سالومو فریدلندر، فیلسوف و طنزنویس آلمانی، است که در سال ۱۹۲۴ کتابی با عنوان «کانت برای کودکان» به چاپ رساند کانت برای کودکان؟ همان فیلسوفی که فهم آثارش حتی برای استادان فلسفه دشوار است؟ ایده‌ای که فریدلندر نه‌تنها آ» را را ممکن می‌دانست، که باور داشت سرنوشت بشر و آینده‌ی جهان وابسته بدان است. از نظر او، جنگ، نفرت قومی، تعصب مذهبی و اطاعت کورکورانه از قدرت، پیش از ظهور در قلمرو سیاست د، در شیوه‌ی تربیت انسان‌ها ریشه می‌دوانند. اگر کودکان بیاموزند که با عقل خود فکر کنند، درستی و نادرستی را بسنجند و انسان‌ها را فارغ از ملیت و مذهبشان برابر بدانند، شاید بتوان جهانی دیگر ساخت. فریدلندر در این راستا سه پرسش بزرگ کانت را به زبان ساده پیش می‌کشد: چه می‌توانیم بدانیم؟ چه باید بکنیم؟ به چه می‌توانیم امید ببندیم؟ او می‌خواهد فلسفه را از کتابخانه و دانشگاه بیرون بیاورد و به درون مدرسه و متن زندگی روزمره ببرد. اما ماجرا بدین سادگی نیست. آیا می‌توان به کسی دستور داد که مستقل فکر کند؟ آیا آموزش اخلاق، اگر به حفظ‌کردن پاسخ‌های آماده بدل گردد، خود نوعی اطاعت کورکورانه نیست؟ و آیا آموختن فلسفه واقعاً می‌تواند به مقاومت در برابر جنگ و استبداد نیرو بخشد؟ در این گفتار سرگذشت شگفت‌انگیز کتابی را روایت می‌کنم که نازی‌ها آن را به آتش کشیدند؛ کتابی که می‌خواست با آموزش عقل به کودکان، آینده‌ی سیاست را دگرگون سازد. سرانجام این پرسش که به زندگی همه‌ی ما برمی‌گردد : آیا تربیت خوب یعنی آموزش این‌که چه فکر کنیم، یا آموختن این‌که چگونه خودمان فکر کنیم؟ به عبارت دیگر، آیا هدف آموزش فلسفه انتقال پاسخ‌های درست است یا پرورش توانایی پرسیدن، شک‌کردن و اندیشیدن مستقل؟ آیا فلسفه را باید به کودکان آموخت، یا باید از کودکی فلسفیدن را آموخت و فلسفه ورزید؟ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ نگاه کنید به مقاله‌ی درباره یک اصطلاح کانت: «هنرمند عقل» یا «صنعت‌گر عقل»؟ (مهدی خلجی، راهک، ۵ بهمن ۱۴۰۰) https://raahak.com/?p=17361 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- درآمدی بر دوره‌ی آموزشی را درجلسه‌ی لایو «آموزش فلسفه از راه‌های نرفته: فهم فلسفه چون سبک زندگی در برابر فلسفه‌‌ی حرفه‌ای» می‌یابید: https://youtube.com/live/4kcBmufNJlg برای ثبت‌نام دراین دوره می‌توانید با ای‌میل khalajilectures@gmail.com تماس بگیرید. -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------