Datowanie zwojów z Qumran. Paleografia, C14 i sztuczna inteligencja

Doceń naszą pracę i postaw nam kawę! https://buycoffee.to/podcasthistorykow ☕ Errata: 21.02 -06 jest „Szmolcijon” powinno być: „Szlomcijon” (na slajdzie jest poprawnie); 21.46, o Skaurusie, jest „namiestnikiem Judei” powinno być: „namiestnikiem Syrii” (na slajdzie jest poprawnie); 1.24.34 jest „przed 175 rokiem naszej ery.” powinno być „przed naszą erą” Zwoje znad Morza Martwego, tzw. teksty z Qumran, od chwili odkrycia budziły wiele emocji nie tylko wśród badaczy, ale i opinii publicznej. Kwestia datowania znalezisk, mimo że skomplikowana, wydawała się jednak przez długi czas jakoś rozstrzygnięta. Jednak w czerwcu tego roku (2025) ukazał się poważny artykuł, który nie tylko zaprezentował wyniki najnowszego datowania C14 części tekstów, ale i próbę weryfikacji wcześniejszych ustaleń paleograficznych innych, niedatowanych jeszcze radiowęglowo dokumentów zupełnie nową metodą: zastosowaniem sztucznej inteligencji (AI). Czy przyniesie on przełom w qumranologii? Czy najnowsze badania dowiodły, że przynajmniej część zwojów z Qumran jest starsza, niż do tej pory zakładano? Czy w końcu "odkryliśmy" pierwsze rękopisy biblijne, sporządzone jeszcze za życia autorów? Na te i inne pytania odpowiemy w tym odcinku! Co znajdziesz w odcinku? 00:00:00 Wstęp 00:00:58 Narzędzia wykorzystywane do datowania starożytnych tekstów 00:03:39 Komentarz do Księgi Nahuma - datowania na podstawie przesłanek wewnętrznych 00:24:57 Paleografia - na czym polega ta metoda? 00:27:03 Paleografia tekstów z Qumran 00:35:24 Ograniczenia paleografii 00:44:37 Datowanie radiowęglowe (C14) 00:58:10 Dotychczasowe próby datowania zwojów znad Morza Martwego 01:13:21 Artykuł z 2025 roku: nowe datowania radiowęglowe i wykorzystanie sztucznej inteligencji 01:31:31 Podsumowanie Autorzy Podcastu: Sławomir Poloczek, historyk starożytności (doktorat na Wydziale Historii UW), specjalizujący się w badaniach nad dziejami religii hebrajskiej, wczesnym chrześcijaństwem i relacjami obu wobec "pogańskich" kultur ościennych. Publikacje naukowe: https://uw.academia.edu/S%C5%82awomir... Piotr Łapiński, historyk niepraktykujący, pasjonat historii i dobrych opowieści. Źródła i podstawowa literatura przedmiotu (wybór): Biblia Tysiąclecia online Septuaginta, tłum. R. Popowski, Warszawa 2017 Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, tłum. Z. Kubiak, J. Radożycki, Poznań 1962 Rękopisy znad Morza Martwego, tłum. oprac. P. Muchowski, Kraków 2000 P. Muchowski, Komentarze do Rękopisów znad Morza Martwego J.A. Fitzmyer, 101 pytań o Qumran, tłum. T. Fizia, Kraków 1997 J.T. Milik, Dziesięć lat odkryć na Pustyni Judzkiej, tłum. Z. Kubiak, Kraków 1999 J. VanderKam, „Manuskrypty znad Morza Martwego”, tłum. R. Gromadzka, Warszawa 2001 C. Renfrew, P. Bahn, Archeologia. Teorie, metody, praktyka, tłum. zbiorowe, Warszawa 2002 M. Parchem, „Peszer do Księgi Nahuma" (4Q169) z Qumran: aluzje do wydarzeń historycznych z I w. przed Chr.”, Collectanea Theologica 81/4 (2011), s. 63-100 G. Bonani et al., „Radiocarbon Dating of Fourteen Dead Sea Scrolls”, Radiocarbon 34/3 (1992), s. 843-849 L.H. Schiffman, Reclaiming the Dead Sea Scrolls. The History of Judaism, the Background of Christianity, the Lost Library of Qumran, Philadelphia-Jerusalem 1994 R. Van De Water, „Reconsidering paleographic and radiocarbon dating of the Dead See Scrolls”, Revue de Qumrân 19/3 (2000), s. 423-439 K.L. Rasmussen et al., „The Effects of Possible Contamination on the Radiocarbon Dating of the Dead Sea Scrolls”, Radiocarbon 43/1 (2001), s. 127-132. T. Higham et al., „The timing and spatiotemporal patterning of Neanderthal disappearance”, Nature 512 (2014), s. 306-306 G. Doudna, „Dating the Scroll Deposits of the Qumran Caves: a Question of Evidence”, (w:) Fidanzio, (red.), The Caves of Qumran: Proceedings of the International Conference, Lugano 2014, Leiden 2017, s. 238-246 M. Popović et al., „Dating ancient manuscripts using radiocarbon and AI-based writing style analysis”, PLoS ONE 20(6), 2025 [online] Tagi: Stary Testament, Nowy Testament, Biblia hebrajska, biblistyka, Qumran, zwoje znad Morza Martwego, archeologia, papirologia, epigrafika, nauka, starożytność, historia, starożytny Izrael, datowane radiowęglowe, C14, paleografia, sztuczna inteligencja, AI