Trabzon'un tüm tarihi 24 dakikada — Bizans'ın son imparatorluğu

Trabzon tarihi, iki kez "sonuncu" olmuş bir şehrin hikâyesi: dağ ile deniz arasına sıkışmış bir kapının yaklaşık 27 asrı. Doğu Karadeniz Dağları'nın sarpça denize indiği yerde, bir masa kadar dar bir kayanın üstünde yükseldi Trapezus — Yunancada "trapeza", yani masa. Milattan önce sekizinci yüzyılın ortasında Sinoplu göçmenlerin kurduğu bu burun, ömrü boyunca tek bir şey oldu: Doğu'nun denize açılan kapısı. Ksenophon'un On Binleri, Pers topraklarından aylarca yürüdükten sonra tepeden denizi görüp "Thalatta! Thalatta!" diye ağlarken işte bu kıyıya indi; İpek Yolu'nun kuzey kolundan gelen Pers ipeği bu limandan geçti, İmparator Hadrianus yaklaşık 123 yılında buraya kadar gelip surlu bir Roma limanı bıraktı. Yüzyıllar sonra Komnenoslar burada Trabzon Rum İmparatorluğu'nu kurdu — Konstantinopolis'in düşüşünden sekiz yıl fazla dayanan, son Bizans devleti; 1461'de Fatih Sultan Mehmet'in fethiyle Doğu'nun son Rum şehri kapandı ve Osmanlı tarihinin bir parçası oldu. Bir kılıçla, çok uzakta açılan bir kanalla ve bir barış antlaşmasının kalem darbesiyle üç kez kapanan bu kapının ardında, uçurumun üstündeki Sümela Manastırı ile 27 yüzyıllık bir geçit hikâyesi kalıyor. Pontus, Bizans İmparatorluğu ve Osmanlı'nın sırayla oturduğu o taş masaya kimler oturdu, kapı büsbütün kapandığında geriye ne kaldı — imparatorluklar geçidi olan şehrin kendi gözünden bakıyoruz.