جەنگی ڤێتنام | چۆن وڵاتێکی بچووک زلهێزترین سوپای جیهانی تێکشکاند؟

سڵاوی خواتان لێبێت ئازیزانم هیوام باشیتانە هیوادارم ڤیدیۆکەتان بە دڵ بێت ئێوە ئەزیزن کەناڵەکەی کاکە محەمەد ‪@Archimuhamad‬ بۆ نامە ناردن یاخود بونی هەر پرسیارێ سۆشیاڵ میدیاکانم : https://linktr.ee/rahelforaviation فەرموو، ئەمەش وەسفێکی زۆر درێژتر و تێروتسەلتر (بەنزیکەیی ١,٠٠٠ وشە) لەگەڵ کۆمەڵێک وشەی کلیلیی زیاتر و گەڕانی جۆراوجۆر بێ ئەوەی کاتەکانی تێدا بێت. وەسفی زۆر درێژی ڤیدیۆ (Extended YouTube Description) بەخێربێن بۆ کەناڵەکەتان! لەم دۆکیومێنتارییە درێژ و زۆر تێروتسەلەدا، بە درێژی و بە وردەکاریی مێژوویی تیشک دەخەینە سەر یەکێک لە گەورەترین، درێژترین، خوێناوی‌ترین و کاریگەرترین جەنگەکانی سەدەی بیستەم: جەنگی ڤێتنام (The Vietnam War). ئەم شەڕە تەنها ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازی سادە نه‌بوو لە نێوان دوو وڵاتدا، بەڵکو هێڵی پێشەوەی جەنگی سارد (Cold War) و خاڵی وەرچەرخانی مێژووی سەربازی و سیاسی جیهان بوو. لە ۳۰ی نیسانی ساڵی ۱۹۷۵دا، کاتێک شاری سایگۆن (پایتەختی ڤێتنامی باشوور) کەوت و دوا هەلیکۆپتەرە ئەمریکییەکان سەربانی سەفارەتی ئەمریکایان جێهێشت، جەنگێک کۆتایی هات کە سیمای ئەمریکا و ئاسیای بۆ هەتاهەتا گۆڕی. بەڵام ئەم کارەساتە چۆن دەستی پێکرد؟ چۆن سوپایەکی مۆدێرنی خاوەن تەکنەلۆژیای سەربازی و هێزی ئاسمانی بێسنووری وەک ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (USA) لە بەرامبەر هێزی گەریلایی و شۆڕشگێڕانی ڤێتنامدا تووشی شکست و کشانەوە بوو؟ لەم بەرهەمەدا، لە سەرەتاوە هەموو شتێک دەگێڕینەوە: داگیرکاری فەرەنسا و کۆنترۆڵی هەندۆچین: بەسەرهاتی داگیرکاری ئیمپراتۆرییەتی فەرەنسا و چەوساندنەوەی گەلی ڤێتنام، دروستبوونی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی "ڤێت مین" بە ڕابەرایەتی هۆ چی مین (Ho Chi Minh) و ژەنڕاڵ ڤۆ نگوین گیاپ (Vo Nguyen Giap)، تاوەکو گەیشتن بە شکستی مێژوویی سوپای فەرەنسا لە نەبەردیی ناوداری دێن بێن فو (Dien Bien Phu) لە ساڵی ۱۹٥٤دا. دابەشبوونی وڵات و تیۆری دۆمینۆ: ئەنجامی کۆنفرانسی جێنێڤ، دابەشبوونی ڤێتنام بەسەر هێڵی بەرزی ۱۷دا، دامەزراندنی حکومەتی کاتۆلیکی دیام (Ngo Dinh Diem) لە باشوور و دروستبوونی چەکدارانی پارتیزانی ڤێت کۆنگ (Viet Cong). هەروەها تێگەیشتن لە "تیۆری دۆمینۆ" (Domino Theory) لە واشنتۆن و ترسی سەرهەڵدانی کۆمۆنیزم لە ئاسیا. کەنداوی تۆنکین و دەستوەردانی ڕاستەوخۆی ئەمریکا: ڕووداوی ڕاداری و دەریاوانی لە کەنداوی تۆنکین (Gulf of Tonkin Incident) لە ساڵی ۱۹٦٤ لەگەڵ کەشتی جەنگی USS Maddox، دەسەڵاتدانی کۆنگرێس بە سەرۆک لیندۆن جۆنسن (Lyndon B. Johnson)، دەستپێکردنی ئۆپراسیۆنی بۆمبارانکردنی ئاسمانی Rolling Thunder و نیشتنەوەی یەکەم یەکەی مارێنزی ئەمریکی لە کەناراوەکانی دا نانگ (Da Nang) لە ساڵی ۱۹٦٥. تەکنەلۆژیا و شەڕی ئاسمانی (Aviation & Air War): شی کردنەوەی ڕۆڵی فڕۆکە جەنگییە بەهێزەکانی وەک F-4 Phantom II، بۆمبڕێژکەرە زەبەلاحەکانی B-52 Stratofortress، یەکەکانی Wild Weasel بۆ لەناوبردنی ڕاداری دژە فڕۆکە، و بەکارهێنانی بەربڵاوی هەلیکۆپتەری Bell UH-1 Iroquois (Huey). هەروەها ڕووبەڕووبوونەوەی ئاسمانی و ململانێی شەڕی نزیک (Dogfight) لەگەڵ فڕۆکە جەنگییە چوستەکانی سۆڤییەت لە جۆری MiG-17 و MiG-21، هاوشان لەگەڵ مەترسی موشەکی دژە فڕۆکەی SA-2 Guideline. جەنگی دارستانەکان و تاکتیکی ناهاوسەنگ: ستراتیژی گەڕان و وێرانکردن (Search and Destroy)، تۆڕی ئاڵۆزی تونێلەکانی کو چی (Cu Chi Tunnels) و "پشیلەکانی تونێل"، تەڵە دارین و ژەهراوییەکانی پونجی (Punji Sticks)، و دابینکردنی چەک لە ڕێگای ئاڵۆزی هۆ چی مین (Ho Chi Minh Trail). توندوتیژی، چەکی کیمیایی و تاوانەکانی جەنگ: ئۆپراسیۆنی Ranch Hand و ڕشاندنی ملیۆنان گالۆن ماددەی کیمیایی ژەهراوی ئەیجێنت ئۆرێنج (Agent Orange)، بەکارهێنانی بۆمبی سووتێنەری ناپاڵم (Napalm)، و ڕووداوە نەرێنییەکانی وەک کۆمەڵکوژی گوندی مای لای (My Lai Massacre). هێرشی تێت و کشانەوەی ئەمریکا: هێرشی هاوئاهەنگکراوی سەراسەری لە جەژنی تێت (Tet Offensive) لە ساڵی ۱۹٦٨، کاریگەری وێنە و فیلمەکان لەسەر ڕای گشتی ئەمریکا، گەشەکردنی بزووتنەوەی دژە جەنگ (Anti-war movement) لە zankۆکان و کۆمەڵگەدا، ڕووداوی زانکۆی کێنت (Kent State)، سیاسەتی "ڤێتنامیزەکردن"ی سەرۆک ڕیچارد نێکسن (Richard Nixon)، ئیمزاکردنی پەیماننامەی ئاشتی پاریس لە ساڵی ۱۹۷۳، و سەرئەنجام کەوتنی سایگۆن لە ساڵی ۱۹۷۵ و یەکگرتنەوەی ڤێتنام. ئەم ڤیدیۆیە بە شێوازێکی زانستی، مێژوویی و ڕەوان دروستکراوە بۆ تەواوی ئارهەزوومەندانی مێژووی جیهان، جەنگی سارد، خولیای فڕۆکەوانی و چەکی سەربازی، و دۆکیومێنتاری مێژوویی. جەنگی ڤێتنام, جەنگی ڤیتنام, مێژووی جیهان, دۆکیومێنتاری کوردی, دۆکیومێنتاری مێژوویی, ئەمریکا و ڤێتنام, کەوتنی سایگۆن, هۆ چی مین, ڤێت کۆنگ, هێزی ئاسمانی, فڕۆکەی F-4 Phantom, فڕۆکەی MiG 21, هەلیکۆپتەری Huey, بۆمبڕێژکەری B52, ئەیجێنت ئۆرێنج, ناپاڵم, جەنگی سارد, میژووی سەربازی, سوپای ئەمریکا, شوێنەواری جەنگ, شۆڕشی ڤێتنام, هێرشی تێت, کەنداوی تۆنکین, تونێلەکانی کو چی, مێژووی ئاسیا, چەکی سەربازی, فڕۆکەی جەنگی, شەڕی دارستان, شاری سایگۆن, Vietnam War, Vietnam War Documentary, Fall of Saigon, Viet Cong, Ho Chi Minh, Cold War History, US Military History, B-52 Bomber, F-4 Phantom, MiG-21, Agent Orange, Tet Offensive, My Lai Massacre, Gulf of Tonkin, Cu Chi Tunnels, Napalm, US Air Force, History in Kurdish, Kurd Documentary, Rahel for Aviation, History of Aviation #جەنگی_ڤێتنام #مێژوو #دۆکیومێنتاری #ئەمریکا #ڤێتنام #جەنگی_سارد #سەربازی #فڕۆکەوانی #هێزی_ئاسمانی #سایگۆن #vietnamwar #coldwar #HistoryDocumentary #saigon #militaryhistory #aviationhistory