Zonnewijzer Prinsentuin- Groningen 2023

Er zijn in de binnenstad van de Stad nog een paar restanten te bewonderen van de prachtige middeleeuwse stadskern. De Martinikerk is de meest bekende daarvan. Vanaf de 12e 13e eeuw stond de Sint Walburgkerk (tot 1627) naast de Martinikerk, met aan de N/O-kant een Fraterhuis. Omstreeks 1560 werd de Martinikerk een Kathedraal en bisschop Johan Knijff koos het Fraterhuis als woning. Na het overlijden van de bisschop werd het bewoond door Stadhouder Graaf van Rennenberg en werd het Fraterhuis het Herenhof genoemd. Nadat Prins Maurits en Graaf Willem Lodewijk tijdens de Nederlandse Opstand waren opgetrokken naar Groningen, vonden de besprekingen over de Reductie (van Katholicisme naar Protestantisme) in het Herenhof plaats. Vanaf 1594 werd het Hof gebruikt als residentie van de Stadhouder, als die zich in Groningen bevond. Het Herenhof werd daarom steeds vaker ‘Prinsenhof’ genoemd. Begin 17e eeuw werd dit Stadhouderlijk paleis uitgebreid met een ‘Gaerde’ (tuin), ontworpen door Garwerd Peters. De Prinsentuin werd geboren. De metershoge muren die de Prinsentuin omringen, maken van de tuin een oase in het hartje van de Stad. In zowel de muur aan de Kattenhage als die aan de Turfsingel, is een toegangspoort naar de Prinsentuin aangebracht. Boven de poort aan de Turfsingel werd een zonnewijzer aangebracht. Geheel in lijn van de tijdsgeest van de 18e eeuw liet Stadhouder Willem IV de oude zonnewijzer in de Prinsentuin vervangen door de huidige. Hij liet Gerrit Stevens Cremer en Jan Luijt de meest ‘kundige’ zonnewijzer van de Republiek ontwerpen. In 1731 was het kunstwerk klaar en werd het bevestigd. De makers waren de "twee treffelijke Groninger konstenaren en groote beminnaren der wiskunde", Cremers en Doornbusch. Tijdens herstelwerkzaamheden aan de tuin, tussen 1935-1939, werd ervoor gekozen om de tuin zoveel mogelijk naar zijn originele ontwerp terug te brengen, waardoor de renaissancestijl in de tuin is behouden. De tuin werd ingedeeld in vijf blokken, waarin parterres met rozen en hagen kwamen, die samen letters vormden. De grote letters ‘W’ en ‘A’ met kroontjes erboven verwezen naar Stadhouder Willem Frederik en zijn vrouw Albertine Agnes. Zo moest de Prinsentuin weer de allure van de 17e eeuw uitstralen. In de jaren ‘20-‘30 van de vorige eeuw is de poort, met zonnewijzer, enige tijd verplaatst. Het heeft toen in de tuin van het natuurkundig laboratorium van de RUG (het Kasteel) aan de Melkweg gestaan en na enkele jaren weer teruggeplaatst naar de Turfsingel. De poort waarop de zonnewijzer staat, is in 1953 hersteld en in 1983 is de zonnewijzer gerestaureerd. De Latijnse tekst bij de zonnewijzer betekent, “De vergane tijd is niets, de toekomende onzeker, de huidige wankel. Zorg dat je jouw tijd niet verspilt”. Daaronder prijkt de gouden zon, met daaraan een staaf/stijl (poolstijl), waarvan de schaduw de tijd aangeeft. Verder is een wirwar aan lijnen te zien, die een bijzonder ingewikkeld systeem vormen met verschillende betekenissen. De ‘poolstijl’ (midden boven, rechter pijl op grootste foto) werpt een schaduw (linker pijl) op de wijzerplaat. De buitenrand van deze zonnewijzer geeft de Groningse zonnetijd aan in uren (Romeinse cijfers) en de minuten in het klein (15, 30, 45, 60). Op de foto is het zo’n 12:50 uur 's middags (schaduw linker pijl). Deze plaatselijke tijd werd aangehouden tot midden 19e eeuw. Hierna werd de tijd in heel Nederland gelijkgetrokken. Van de rode lijnen en cijfers kun je de Babylonische tijd afgelezen. De Italiaanse (of Boheemse) tijd kun je van de blauwe lijnen en cijfers aflezen. De omgekeerde Italiaanse tijd wil zeggen “Hoe langh de son noch schinen zal” tot zonsondergang. Naast de genoemde tijden, is er nog meer informatie af te lezen van deze Groninger zonnewijzer. De Zonnewijzer in de Prinsentuin van Groningen is de mooiste en meest complexe van Nederland en wordt beschouwd als één van de mooiste zonnewijzers ter wereld. Tekstbronnen: • DBNL.org • deverhalenvangroningennl • Staatingroningen.nl • Dezonnewijzerkring.nl • Nazatendevries.nl • Zonnewijzerkringvlaanderen.be • Stadsmonumenten.nl Foto- en filmbron: • eigen foto’s en filmmateriaal • beeldbankgroningen.nl • Nazatendevries.nl • Filmbankgroningen.nl Muziekbron: • via YouTube account @vspmusical9996 - Gems of the Renaissance Music -    • Gems of the renaissance music