مولانا را تجلیل می‌کنیم؛ اما آیا اندیشه‌اش را می‌شناسیم؟ | حسیب احراری

ما از مولانا بسیار تجلیل می‌کنیم؛ درباره زادگاهش، شمس، قونیه، مثنوی و دیوان شمس سخن می‌گوییم. اما پرسش مهم‌تری وجود دارد: آیا واقعاً اندیشه مولانا را می‌شناسیم؟ مولانا برای انسان امروز چه حرفی دارد؟ آیا او فقط شاعری بزرگ و عارفی شوریده بود، یا پشت زبان شعر، متفکری حضور دارد که درباره انسان، خدا، اختیار، اخلاق، عشق، حقیقت و معنای زندگی سخن می‌گوید؟ در این گفتمان چراغ لاله با استاد حسیب اهراری، شاعر و پژوهشگر و نویسنده اثر منظوم «مکان بی‌مکان؛ از بلخ تا قونیه»، تلاش می‌کنیم از چهره مشهور مولانا عبور کنیم و به اندیشه‌ای برسیم که پشت این شهرت قرار دارد. گفت‌وگو از یکی از بحث‌های تاریخی زندگی مولانا آغاز می‌شود: چرا بهاالدین ولد، پدر مولانا، بلخ را ترک کرد؟ آیا اختلاف او با فخرالدین رازی عامل اصلی بود؟ اختلاف با دستگاه خوارزمشاه چه نقشی داشت؟ و نزدیک‌شدن حمله مغول تا چه اندازه در تصمیم خانواده برای مهاجرت اثرگذار بود؟ سپس به یک برداشت بسیار رایج درباره مولانا می‌رسیم: آیا شمس تبریزی، مولانا را «ساخت»؟ استاد اهراری تأکید می‌کند که نمی‌توان تحول مولانا را فقط به شمس نسبت داد. بهاالدین ولد، برهان‌الدین محقق ترمذی، عطار نیشابوری، سنایی، صلاح‌الدین زرکوب، حسام‌الدین چلبی و دیگر شخصیت‌ها و آثار نیز در شکل‌گیری جهان فکری مولانا نقش داشته‌اند. در تعبیر مهمی که در برنامه مطرح می‌شود، پدر مولانا بنیاد را می‌گذارد، برهان‌الدین او را تربیت می‌کند و شمس تحولی بزرگ در وجود و اندیشه او ایجاد می‌کند. اما شمس همچنان نقطه‌ای است که نمی‌توان از آن عبور کرد. در نخستین ملاقات شمس و مولانا واقعاً چه اتفاقی افتاد؟ آیا روایت پرسش شمس درباره پیامبر اکرم ﷺ و بایزید بسطامی به واقعیت تاریخی نزدیک‌تر است؟ یا داستان مشهور انداختن کتاب‌های مولانا در آب؟ در برنامه، منابع مختلف این روایت‌ها و علت اهمیت ملاقات شمس و مولانا بررسی می‌شود. سپس یک پرسش چالش‌برانگیز مطرح می‌شود: اگر مجبور باشید میان شمس و مولانا فقط یکی را انتخاب کنید، کدام را برمی‌گزینید؟ و حتی پرسشی دشوارتر: اگر شمس نمی‌آمد، آیا باز هم مولانایی را که امروز می‌شناسیم می‌داشتیم؟ استاد اهراری یادآوری می‌کند که مولانا پیش از ملاقات شمس نیز شخصیتی علمی و دینی شناخته‌شده، فقیه، مدرس و شاعر بود؛ اما مولانای پس از شمس در آثار، سلوک و شیوه زندگی تفاوت آشکاری پیدا می‌کند. بنابراین رابطه شمس و مولانا را باید رابطه دو شخصیت اثرگذار بر یکدیگر دید، نه داستان یک استاد دانا و یک شاگرد ناآگاه. بخش دیگری از برنامه به تصویر مولانا در رمان‌های تاریخی و ترجمه‌های معاصر اختصاص دارد. آیا رمان‌هایی که درباره شمس و مولانا نوشته شده‌اند، واقعیت تاریخی زندگی آنان را بازتاب می‌دهند؟ در گفت‌وگو میان «رمان تاریخی» و «پژوهش تاریخی» تفکیک می‌شود: رمان می‌تواند خلأهای تاریخ را با تخیل پُر کند؛ مشکل زمانی آغاز می‌شود که خواننده، تخیل نویسنده را به جای سند تاریخی بپذیرد. از اینجا به پرسشی بنیادی‌تر می‌رسیم: آیا مولانا را می‌توان صرفاً «شاعر» نامید؟ در این گفتمان، شعر نه مقصد مولانا، بلکه یکی از ابزارهای بیان اندیشه او معرفی می‌شود. مولانا با قرآن، حدیث، کلام و اندیشه دینی آشناست و شعر را برای انتقال مفاهیمی انتخاب می‌کند که شاید زبان معمول نتواند با همان قدرت بیان کند. و بعد به مثنوی معنوی می‌رسیم. اما شاید مهم‌ترین بخش برنامه در پایان مطرح می‌شود: مولانا برای انسان قرن بیست‌ویکم چه پیامی دارد؟ استاد اهراری نقد می‌کند که گاهی بیش از آنکه با اندیشه مولانا درگیر شویم، گرفتار تجلیل از او شده‌ایم. اینکه مولانا از کجاست، شمس چه کسی بود و چه مسیری طی شد مهم است؛ اما اینها مقدمه‌اند، نه مقصد. پرسش اصلی این است: مولانا چه می‌گوید؟ انسان در نگاه او کیست؟ چگونه باید از ظاهر به درون رفت؟ چگونه می‌توان از ناامیدی عبور کرد؟ و چرا باید پیوسته در مسیر خواسته‌های معقول و انسانی کوشید؟ مولانا قرن‌ها پیش گفته بود: «گفت پیغمبر که چون کوبی دری عاقبت زان در برون آید سری» این گفتمان دعوتی است برای عبور از «تجلیل مولانا» به «فهم مولانا»؛ از چهره و شهرت او به اندیشه‌ای که هنوز می‌تواند انسان امروز را به پرسش از خویشتن وادارد. این برنامه شامل بخش های زیر است: 00:00 – گلچین برنامه – آنچه خواهید دید 02:27 – معرفی برنامه و مهمان 05:40 – دلیل مهاجرت پدر مولانا 10:47 – آیا شمس تنها بر مولانا تأثیر گذاشت 18:16 – دیدار مولانا و شمس 23:29 – انتخاب میان مولانا و شمس 29:05 – رمان‌های تاریخی و مسخ چهره مولانا 32:16 – آیا مولانا فقط شاعر بود 39:03 – مثنوی مولانا و داستان 46:43 – تفاوت میان مثنوی و کلیات شمس 51:30 – مثنوی و قرآن 57:26 – پیام مولانا و سخنان آخر ▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬ 👍 ما را حمایت کنید: ✔ اگر پسندیدید دکمه لایک و سبسکرایب را بزنید ✔ برنامه را با دوستان خویش شریک کنید ✔ تبصره‌های زیبای شما برای ما مهم است ✔ برنامه در فهرست خویش ثبت کنید ▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬ 📧 با ما به تماس شوید: ای‌میل: laleh@cheragh.info وتس‌اپ: ‪+93 788 92 65 66‬ فیس‌بوک: facebook.com/cheragh.info ▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬ #مولانا #مولانای_بلخی #جلال_الدین_محمد_بلخی #شمس_تبریزی #مولانا_و_شمس #مثنوی #مثنوی_معنوی #دیوان_شمس #کلیات_شمس #اندیشه_مولانا #مولانا_برای_انسان_امروز #عرفان #تصوف #فلسفه #شعر_فارسی #ادبیات_فارسی #قرآن_و_مثنوی #حسام_الدین_چلبی #عطار_نیشابوری #سنایی #بلخ #حسیب_اهراری #مکان_بی_مکان #چراغ_لاله #گفتمان_چراغ_لاله