اقبال و بازسازی اندیشه دینی | چگونه برای انسان امروز از نو بیندیشیم؟ | داکتر مسعود نوروزی

آیا مسلمان امروز برای فهم دین باید صرفاً به برداشت‌های چند قرن پیش بازگردد؟ آیا راه پیشرفت، پذیرفتن کامل مدرنیته غربی است؟ یا می‌توان راه دیگری یافت که هم به قرآن وفادار باشد و هم با علم، فلسفه و مسائل انسان معاصر وارد گفت‌وگو شود؟ در این قسمت از «گفتمان کتاب چراغ لاله» با داکتر مسعود نوروزی درباره یکی از مهم‌ترین آثار علامه محمد اقبال لاهوری، کتاب «تجدید بنای اندیشه دینی در اسلام» (The Reconstruction of Religious Thought in Islam) گفت‌وگو می‌کنیم. داکتر نوروزی این اثر را به فارسی ترجمه کرده و در این برنامه از پروژه فکری اقبال، اهمیت این کتاب و نسبت آن با جهان امروز سخن می‌گوید. Pasted text یکی از نخستین پرسش‌های برنامه درباره خود عنوان کتاب است: چرا Reconstruction را باید «تجدید بنا» ترجمه کرد و نه صرفاً «احیا»؟ و ترجمه‌های مختلف فارسی این اثر چه تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند؟ اما مسئله اصلی بسیار فراتر از ترجمه یک عنوان است: اقبال دقیقاً چه چیزی را می‌خواست دوباره بنا کند؟ در این گفت‌وگو توضیح داده می‌شود که اقبال نمی‌خواست اسلام را تغییر دهد؛ بلکه می‌خواست امکان اندیشیدن دینی مسلمانان در جهان جدید را بازسازی کند. از این منظر، در برابر مسلمان معاصر چند مسیر قرار دارد: کنارگذاشتن دین و پذیرفتن مدرنیته غربی؛ اکتفا به فهم‌های تاریخی و رد دستاوردهای جهان جدید؛ کنارهم‌گذاشتن ظاهری نظریات علمی جدید و آیات قرآن؛ یا راه دشوارتری که اقبال در ادامه جریان فکری سید جمال‌الدین افغانی دنبال می‌کند. در این راه چهارم، قرآن محور است؛ اما انسانی که قرآن را می‌خواند در قرن دوم یا سوم هجری زندگی نمی‌کند. او انسان قرن بیست‌ویکم است؛ با فیزیک، جامعه‌شناسی، فلسفه، تکنالوژی، ساختارهای اجتماعی و پرسش‌هایی که بسیاری از آنها برای نسل‌های گذشته به شکل امروزی مطرح نبوده‌اند. پس پرسش اقبال این است: قرآن برای انسان امروز چه می‌گوید؟ آیا فهم یک عالم از قرآن در هزار سال پیش، عین خود قرآن است؟ یا همان‌گونه که گذشتگان با دانش و مسائل عصر خود به قرآن مراجعه کردند، مسلمان امروز نیز باید با شناخت عمیق میراث اسلامی و دانش زمانه خود دوباره به قرآن رجوع کند؟ در بخش مهم دیگری از برنامه، چهار سطح پروژه «تجدید بنا» در اندیشه اقبال بررسی می‌شود: معرفت‌شناسی، متافیزیک، جامعه و فقه و حقوق. از همین‌جا بحث به مسئله اجتهاد می‌رسد. چگونه می‌توان بدون کنارگذاشتن قرآن و سنت، درباره مسائل جدید اجتهاد کرد؟ و چه زمانی اصرار بر یک فهم تاریخی می‌تواند مانع پاسخ‌گویی دین به مشکلات واقعی جامعه شود؟ گفت‌وگو سپس به یکی از نقدهای مهم اقبال از تاریخ اندیشه اسلامی می‌رسد: تأثیر متافیزیک یونانی بر فهم مسلمانان از قرآن. اما آیا خود اقبال، هنگام گفت‌وگو با فیلسوفانی چون برگسون، نیچه، هگل و وایتهد، گرفتار همان مشکل نشد و این بار قرآن را با «عینک فلسفه غربی» نخواند؟ داکتر نوروزی در پاسخ، بر یک ویژگی اساسی روش اقبال تأکید می‌کند: اقبال نه شیفته متفکران غربی است و نه دشمن آنان. او با آنها وارد گفت‌وگوی انتقادی می‌شود؛ استدلالی را که قوی می‌بیند می‌پذیرد و همان متفکر را در مسئله‌ای دیگر نقد می‌کند. Pasted text این مسئله به‌خصوص در رابطه اقبال با هانری برگسون و فلسفه زمان اهمیت پیدا می‌کند. برنامه درباره دیدار اقبال و برگسون در پاریس، مفهوم زمان، «دیرند»، زمان درونی، تجربه دینی و تفاوت‌ها و شباهت‌های اندیشه این دو متفکر بحث می‌کند. در نهایت، این برنامه تنها درباره یک کتاب فلسفی متعلق به نزدیک به یک قرن پیش نیست. پرسش آن مستقیماً متوجه مسلمان امروز است: چگونه می‌توان هم مسلمان ماند و هم فرزند زمان خود بود؟ چگونه می‌توان نه در گذشته متوقف شد و نه در برابر غرب دچار شیفتگی شد؟ چگونه می‌توان میراث اسلامی را شناخت، علوم و فلسفه جدید را جدی گرفت و در عین حال هیچ‌کدام را بدون نقد نپذیرفت؟ و مهم‌تر از همه: آیا ما هنوز توانایی تولید اندیشه داریم، یا تنها میان تکرار گذشته و تقلید دیگران سرگردان مانده‌ایم؟ گفت‌وگویی درباره اقبال، قرآن، اجتهاد، تجدد، فلسفه، برگسون، زمان و یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های فکری جهان اسلام معاصر: تجدید بنای اندیشه دینی. این برنامه شامل بخش های زیر است: 00:00 – گلچین برنامه – آنچه خواهید دید 03:23 – معرفی مهمان و برنامه 04:50 – مهمترین کتاب اقبال و ترجمه‌های آن 07:49 – پروژه اقبال 10:21 – اهمیت کتاب تجدید بنای اندیشه دینی 24:41 – تأثیر فلاسفه غربی بر اقبال و چهار لایه پروژه اقبال 37:12 – تأثیر اقبال بر بریکسون 43:05 – اقبال و زمان 52:53 – آخرین پیام مهمان ▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬ 👍 ما را حمایت کنید: ✔ اگر پسندیدید دکمه لایک و سبسکرایب را بزنید ✔ برنامه را با دوستان خویش شریک کنید ✔ تبصره‌های زیبای شما برای ما مهم است ✔ برنامه در فهرست خویش ثبت کنید ▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬ 📧 با ما به تماس شوید: ای‌میل: laleh@cheragh.info وتس‌اپ: ‪+93 788 92 65 66‬ فیس‌بوک: facebook.com/cheragh.info ▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬ #علامه_اقبال #اقبال_لاهوری #تجدید_بنای_اندیشه_دینی #بازسازی_اندیشه_دینی #اندیشه_اسلامی #فلسفه_اسلامی #قرآن #اجتهاد #اسلام_و_مدرنیته #مدرنیته #سنت_و_تجدد #سید_جمال_الدین_افغانی #برگسون #فلسفه_زمان #معرفت_شناسی #متافیزیک #مسعود_نوروزی #روشنفکری_دینی #احیای_فکر_دینی #گفتمان_کتاب #چراغ_لاله