درس 13: احکام اجیرخاص[از ممنوعیت کار برای غیرتاصورت اول اشتغال به اجاره دوم] - استاد: شیخ علی هنرمند

استاد درس را از عبارت ذیل شروع می‌کند: «و لا يعمل الأجير الخاص وهو الذي يستأجره للعمل بنفسه مدة معينة حقيقة أو حكما كما إذا استؤجر لعمل معين أول زمانه اليوم المعين بحيث لا يتواني فيه بعده ...» اجیر خاص فردی است که برای انجام کاری مشخص در مدت معین، با شرط مباشرت خود، اجیر شده است. منفعت اجیر خاص در مدت اجاره، ملک مستأجر است. بنابراین، وی نمی‌تواند در زمان کار (مثلاً در طول روز) بدون اذن مستأجر، کاری برای دیگری انجام دهد، زیرا این امر با حق مستأجر منافات دارد. اما در زمان استراحت (مثلاً شب)، انجام کار برای دیگری جایز است، به شرطی که باعث ضعف او در کار اصلی نشود. در مورد کارهایی که همزمان با کار اصلی و بدون منافات با حق مستأجر انجام می‌شوند (مانند اجرای صیغه عقد در حین بنایی)، دو احتمال وجود دارد: اول، جایز نبودن به دلیل تصرف در مال مستأجر بدون اذن؛ و دوم، جایز بودن به دلیل قرینه حالیه که رضایت مستأجر را بر انجام کارهای بی‌ضرر دلالت می‌کند. قول دوم که انجام کارهای بی‌منافات را جایز می‌داند، ارجح است. این احکام در مورد عبد نیز جاری است؛ یعنی عبد نمی‌تواند بدون اذن مولا کاری برای دیگری انجام دهد، حتی اگر منافاتی با حق مولا نداشته باشد، مگر با اذن او. کاری که اجیرِ خاص برای دیگری انجام می‌دهد یا در قالب اجاره است؛ یعنی آن شخصِ دیگر نیز او را اجیر کرده است؛ یا در قالب جعاله است؛ یا به صورت مجانی انجام می‌شود. در هر یک از این صورت‌ها فروض مختلفی مطرح است که تفصیل آن در ادامه خواهد آمد. فرض اوّل: اگر اجیر با وجود اجیر بودن برای مستأجر اول، خود را دوباره به عنوان اجاره در اختیار دیگری قرار دهد، مستأجر اول حق دارد عقد اجاره را فسخ کند یا آن را نگه دارد؛ زیرا اجیر با این کار، تمام یا بخشی از منافع متعلق به مستأجر اول را تلف کرده است. اگر مستأجر اول فسخ کند، اجیر فقط به اندازه کاری که واقعاً انجام داده، مستحق اجرت‌المسمّی خواهد بود و نسبت آن با روش بیان‌شده توسط میرزای قمی، تعیین می‌شود. اما اگر مستأجر اول فسخ نکند، اجاره دوم «فضولی» خواهد بود و او می‌تواند آن را امضا یا رد کند؛ و در صورت ردّ، حق دارد اجرت‌المثل منافعی را که در مدت اجاره دوم از دست رفته از اجیر ـ به‌عنوان مباشر اتلاف ـ یا از مستأجر دوم ـ به‌سبب بهره‌مندی از منافع ـ مطالبه کند. ناگفته نماند یک قسمت از متن [و يتخير في الرجوع بها على الأجير ... مع جهله أو علمه و بقاء العين] تدریس نشده است و خلاصه آن؛ چنین است: مرحوم شارح می‌فرماید: اگر مستأجر اوّل عقد اجاره را فسخ نکند، اجاره دوم «فضولی» خواهد بود و او می‌تواند آن را امضا یا رد کند؛ و در صورت ردّ، حق دارد اجرت‌المثل منافعی را که در مدت اجاره دوم از دست رفته از اجیر ـ به‌عنوان مباشر اتلاف ـ یا از مستأجر دوم ـ به‌سبب بهره‌مندی از منافع ـ مطالبه کند. اگر مستأجر اول، اجاره دوم را امضا کند، می‌تواند اجرت‌المسمی را از مستأجر دوم دریافت نماید. در صورتی که امضا قبل از دریافت اجرت توسط اجیر باشد، اجرت از مستأجر دوم مطالبه می‌شود (مانند فضولی در بیع). اگر امضا پس از دریافت اجرت توسط اجیر باشد، وضعیت پیچیده‌تر می‌شود: اگر اجرت عین معین باشد، از اجیر گرفته می‌شود؛ اگر کلی باشد، بستگی به امضای قبض توسط مستأجر اول دارد. مستأجر دوم، در صورت جهل به فضولی بودن اجاره، می‌تواند اجرت پرداختی را از اجیر پس بگیرد (بر اساس قاعده غرر)، اما اگر از فضولی بودن آگاه بوده باشد، تنها در صورت باقی بودن عین اجرت در دست اجیر می‌تواند به او رجوع کند. 00:00 مقدمه 00:36 حکم کار اجیر خاص برای غیر مستأجر 02:45 کار دوم در صورت عدم منافات با اجاره اول 05:15 تعریف اجیر خاص و انحصار منفعت او 08:22 کار در خارج از وقت اجاره و شرط عدم تضعیف 10:09 انجام همزمان کار دیگری بدون منافات 12:08 دو دیدگاه درباره جواز کار همزمان 13:29 دلیل جواز؛ عدم منافات و شهادت حال 14:18 تطبیق حکم در مورد عبد و مملوک 15:34 علت نام‌گذاری «اجیر خاص» 16:47 کار برای غیر در وقت اختصاصی و سه صورت آن 18:16 صورت اول؛ انعقاد اجاره دوم 18:31 اختیار مستأجر اول در فسخ اجاره 19:32 آثار فسخ و حکم اجرت اجیر 22:18 ابقای اجاره اول و اختیار نسبت به عقد دوم 23:35 فضولی بودن اجاره دوم و امکان اجازه آن 24:23 فسخ عقد دوم و رجوع به اجرت‌المثل 26:17 طرح فرع جدید و موضوع جلسه آینده #فقه #فقه_معاملات #اجاره #عقد_اجاره #اجیر_خاص #مستأجر #اجاره_فضولی #اجرت_المثل #اجرت_المسمی #جعاله #مباشرت #فسخ_اجاره #درس_فقه #فقه_اسلامی ------------------------------------------------------------------------------------------------------ 🔗 دسترسی به تمام جلسات:    • فارسی- الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقی...   ✅ سابسکرایب برای دروس جدید:    / @imamhussainfoundation