Den Haag 1910: werken achter de deftige gevels, wonen in de Schilderswijk

Den Haag, 7 april 1909. In de Haagsche Courant staat een advertentie van drie regels: een nette, ongehuwde werkster biedt zich aan, voor de schoonmaak of vast werk, van goede getuigen voorzien. Adres: Jacob Catsstraat 325, in de Schilderswijk. En helemaal aan het eind: 2 x bellen. Zulke vrouwen liepen elke ochtend van het veen naar het zand — van de arbeiderswijk achter Hollands Spoor naar de herenhuizen van Duinoord — en ’s avonds weer terug. Geen dienstbode die bij de familie inwoonde, maar een werkster: twee keukens, twee soorten water en vuur, en twee gezinnen die van haar afhingen. Dit is haar verhaal, van de revolutiebouw van 1876 tot de stadsvernieuwing die in 1973 begon, verteld met advertenties, veilingberichten, een huishoudboekje en verslagen van de rechtbank. 📌 Wat je ontdekt • Twee keer bellen: hoe een tweede etage in de Jacob Catsstraat eruitzag (ƒ 1,60 per week in 1908), waarom een rij huisjes één kraan kon delen, en waarom de halve stuiver in 1909 bijna uit Den Haag verdween — hij zat in de muntgasmeters. • Een keuken met lift: wat een herenhuis aan de Sweelinckstraat in 1910 had, van souterrain tot dienstbodenkamers, waarvoor dat liftje diende, en hoeveel dagen werk een bad met geyser kostte. • Geen dienstbode: het verschil tussen dienstbode (ƒ 130 per jaar), dagmeisje (ƒ 4 per week) en werkster (rond ƒ 1 per dag), wat mevrouwen in hun advertenties vroegen — liefst P.G., knap gekleed, zonder kleine kinderen — en waarom een goed getuigschrift alles was. • Gekregen of genomen: een werkster voor de Haagse rechtbank in september 1912, het huishoudboekje van 24 arbeidersgezinnen in 1921, het plan ‘Van grijs naar groen’ en de buurt die ‘Betaalbare Huren’ eiste, en wat er nog staat in de Herderslaan en aan het Sweelinckplein. Educatieve en historische inhoud. 📚 Belangrijkste bronnen • Haagsche Courant, 1900–1936 — advertenties voor werksters, dienstboden en woningen; ‘Muntgasmeters’ (8 maart 1900); ‘Halve-stuivers’ (7 januari 1909); rechtszaken (28 september en 4 oktober 1912); ‘Kosten van levensonderhoud in onze Gemeente’ (5 december 1924) — Delpher • De Nieuwe Courant, 26 november 1910 (veiling heerenhuis Sweelinckstraat 44), en Het Vaderland, 18 april 1914 (veiling heerenhuis Sweelinckplein 46) — Delpher • Haags Historisch Museum, ‘Stad van zand en veen’ • Nederlands Volksbuurtmuseum, ‘De Schilderswijk in Den Haag’ (2023) • Haagse Tijden (Haags Gemeentearchief, Haags Historisch Museum e.a.), ‘Dienstbodes in Den Haag’ en ‘Water uit de kraan!’ — en andere bronnen. #NederlandseGeschiedenis #DenHaag #Schilderswijk #Duinoord #Rond1900 #DagelijksLeven #Documentaire #Werkster #ZandEnVeen