Koniecpolski | Dlaczego król Szwecji uciekał przed nim bez kapelusza?

Lato tysiąc sześćset dwudziestego dziewiątego roku, pole pod Trzcianą w Prusach. Polski jeździec chwyta króla Szwecji za portupeję. Gustaw Adolf wyślizguje się z pasa, gubi kapelusz i ucieka z gołą głową. Kim był wódz, przed którym uciekał jeden z najsłynniejszych królów-żołnierzy Europy? To Stanisław Koniecpolski, hetman wielki koronny, uczeń Stanisława Żółkiewskiego i jeden z najzdolniejszych polskich wodzów siedemnastego wieku.W tym filmie opowiadamy całe jego życie. Zaczynamy od młodego szlachcica z Koniecpola, który pod Smoleńskiem traci brata, w wieku dwudziestu kilku lat dostaje buławę polną, a pod Cecorą traci mistrza i wolność. Prawie dwa i pół roku spędza w tureckiej niewoli. Wraca i rozbija Tatarów pod Martynowem. Potem Prusy: wojna z Gustawem Adolfem, Puck, Czarne, dwa dni pod Tczewem, wojsko bez żołdu i wreszcie Trzciana. Scenę z kapeluszem porównujemy z relacją szwedzkiego kanclerza Axela Oxenstierny i z listem samego króla.Dalej Ukraina. Wyjaśniamy, kim byli Kozacy i czym był rejestr, opowiadamy o powstaniu Fedorowicza i bitwie pod Perejasławiem, o buławie wielkiej po dwunastu latach i o obronie Kamieńca przed Abazą paszą. Potem twierdza Kudak nad porohami Dniepru, nocny atak Sulimy, Ordynacja z tysiąc sześćset trzydziestego ósmego roku i ogromna fortuna hetmana: Brody, Podhorce i warszawski pałac. Najwięcej miejsca poświęcamy bitwie pod Ochmatowem w styczniu tysiąc sześćset czterdziestego czwartego roku: mgła, grobla między stawami, uderzenie Jeremiego Wiśniowieckiego po lodzie i pościg nad Sinią Wodą. Po drodze spotykamy Jeremiego Wiśniowieckiego, Stefana Czarnieckiego i Tuhaj-beja, który jeszcze wróci w tysiąc sześćset czterdziestym ósmym roku. Na koniec młoda żona, nagła śmierć w Brodach i to, co stało się dwa lata później: Subotów, ucieczka Bohdana Chmielnickiego i upadek Kudaku.Uwaga: wiele liczb z tej epoki to szacunki. Liczebność powstańców w tysiąc sześćset trzydziestym roku i Tatarów pod Ochmatowem podajemy z rozrzutem, a popularne «pięć tysięcy przeciw dwudziestu tysiącom» nie ma oparcia w źródłach. Zdanie o ręce, która zbudowała i zepsuje Kudak, to legenda bez źródła z epoki, podobnie jak opowieść o śmierci Mariona i samotny pościg Aleksandra Koniecpolskiego. Plotki o przyczynie śmierci hetmana przytaczamy jako plotki, a wiek jego trzeciej żony podajemy za Polskim Słownikiem Biograficznym.A jak wy oceniacie Koniecpolskiego: wielki wódz czy surowy pan Ukrainy? Napiszcie w komentarzu i zostańcie na kanale Żelazo i Krew.Rozdziały:0:00 Kapelusz króla2:15 Najmłodszy hetman4:37 Niewola6:34 Martynów8:31 Szwedzi nad Wisłą10:57 Tczew: koń hetmana13:09 Tczew: luneta15:10 Wojna bez żołdu17:27 Trzciana19:21 Wielka buława22:43 Kudak25:31 Złoty pokój28:16 Ochmatów: mgła30:49 Ochmatów: lód33:20 Młoda żona35:50 Dwa lata późniejŹródła i literatura: Leszek Podhorodecki, „Stanisław Koniecpolski ok. 1592–1646” (Warszawa 1978); Szymon Wachoń, „Wojna polsko-szwedzka z lat 1626–1629 w pismach Stanisława Koniecpolskiego”, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 96 (2016); Artur Goszczyński, „Aleksandra Koniecpolskiego, chorążego koronnego, sprawy publiczne i prywatne”, „Wschodni Rocznik Humanistyczny” XVI, nr 2 (2019); Taras Kovalets, „Mobilisation of the Armies of the Polish-Lithuanian Commonwealth before the Battle of Pereyaslav in 1630”, w: „Oblicza wojny”, t. 7 (Łódź 2023); Maciej Adam Pieńkowski, „Bitwa pod Ochmatowem 30 stycznia 1644”, Histmag (2014); Agnieszka Biedrzycka, „Korespondencja Stanisława Koniecpolskiego 1632–1646” (Kraków 2005); Stanisław Przyłęcki, „Pamiętniki o Koniecpolskich” (Lwów 1842); Joachim Jerlicz, „Latopisiec albo kroniczka” (Warszawa 1853); Albrycht Stanisław Radziwiłł, „Pamiętnik o dziejach w Polsce”, t. 2: 1637–1646; Erik Gustaf Geijer, „The History of the Swedes” (Londyn 1845); „Bitwy polskie. Leksykon” (Znak 1999); Polski Słownik Biograficzny, hasło „Koniecpolski Stanisław”. Wikipedia: Stanisław Koniecpolski; Bitwa pod Trzcianą; Rozejm w Altmarku; Powstanie Fedorowicza; Twierdza Kudak; Ordynacja wojska zaporoskiego; Bitwa pod Ochmatowem (1644).