Qərib məzarlar: Alman hərbi əsirlərinin məzarlığı

Qərib məzarlar: Alman hərbi əsirlərinin məzarlığı For English, please scroll down. İkinci Dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra bir çox alman hərbi əsiri dərhal vətəninə qaytarılmadı. Onların bir hissəsi uzunmüddətli həbsə və sürgünə məruz qaldı, bir qismi isə həyatını itirdi. Azərbaycanda da hərbi əsirlərin əməyindən iri tikinti layihələrində istifadə olunurdu. Bakı, Sumqayıt və Mingəçevir bunun əsas nümunələrindəndir. Deyilənə görə, Mingəçevirə on minə yaxın hərbi əsir gətirilmiş, onların əməyindən su anbarının, bəndin və şəhərin tikintisində istifadə edilmişdir. Ağır iş və yaşayış şəraiti nəticəsində əsirlərin bir çoxu həyatını itirmişdir. Rəsmi məlumatlara görə, Mingəçevirdə 868 hərbi əsir vəfat edib. Lakin bu statistikanın necə aparılması və rəqəmlərin nə dərəcədə dəqiq olması müəyyən suallar doğurur. Əsirlər vəfat etmiş yoldaşlarını dəfn etmək üçün bəndin yaxınlığında məzarlıq salıblar. 1990-cı illərdə həmin məzarlıq bərpa edilib. Məzarlığın ətrafı divarla hörülüb. Hər məzarın üzəri sinədaşı ilə örtülüb, başdaşı əvəzinə isə üzərində ad yazılmayan dəmir lövhələr quraşdırılıb. Məzarlıqda, həmçinin, qara rəngə boyanmış, 5,5 metr hündürlüyündə böyük bir xaç ucaldılıb. Yalnız Ernst Krügerin məzarı üzərində onun adı, doğum və ölüm tarixləri qeyd olunub. Qəribə bir bağlılıq var... Berlində Birinci Dünya müharibəsində həlak olmuş əsgərlərin dəfn edildiyi məzarlıq müsəlman qəbiristanlığı ilə qonşudur. Cahangir bəy Kazımbəylinin məzarını axtararkən həmin ərazini mən də gəzmişdim. Bu məzarlığı gəzərkən isə ağlımdan bir fikir çıxmırdı: Bəlkə də burada dəfn olunanlardan biri vaxtilə Berlində yaşayıb və həmin məzarlığın yanından keçib. İndi isə o, vətənindən uzaqlarda, qəriblikdə uyuyur. Görəsən, ruhu rahatlıq tapıbmı? Graves Far from Home: The Cemetery of German Prisoners of War After the end of the Second World War, many German prisoners of war were not immediately returned to their homeland. Some faced long-term imprisonment or exile, while others lost their lives. In Azerbaijan, prisoners of war were also used as forced labor in major construction projects. Baku, Sumgait, and Mingachevir are among the main examples. According to various accounts, nearly ten thousand prisoners were brought to Mingachevir, where their labor was used in the construction of the reservoir, the dam, and the city itself. Many prisoners died because of the harsh working and living conditions. According to official records, 868 prisoners of war died in Mingachevir. However, questions remain about how these statistics were compiled and how accurate the figures are. The prisoners established a cemetery near the dam to bury their deceased comrades. The cemetery was restored in the 1990s. The site is surrounded by a wall. Each grave is covered with a stone slab, while unnamed metal plaques stand in place of traditional headstones. The cemetery also contains a large cross, painted black and standing approximately 5.5 metres high. Only the grave of Ernst Krüger bears a name, along with his dates of birth and death. There is a strange sense of connection... In Berlin, a cemetery containing the graves of soldiers who died in the First World War stands next to a Muslim cemetery. I walked through that area while searching for the grave of Jahangir Bey Kazimbeyli. As I walked through this cemetery, one thought would not leave my mind: Perhaps someone buried here once lived in Berlin and walked past that very cemetery. Now he rests far from his homeland, in a foreign land. I wonder if his soul has finally found peace.