پسرِ درشکه چی سفارت بریتانیا چطور شبکه اراذل را برای کودتا ساماندهی کرد؟

تهران، ۲۵ مرداد ۱۳۳۲؛ نقشۀ اول کودتا شکست خورده و شاه از کشور فرار کرده است. در همین نقطه‌ی بن‌بست، اسدالله رشیدیان تلفن را برمی‌دارد. برخلافِ روایتِ رایج که او را صرفاً مزدورِ گوش‌به‌فرمانِ خارجی‌ها می‌داند، این‌بار حتی ستاد مرکزی سازمان سیا در آمریکا ناامید شده و دستورِ رسمی توقف عملیات و تخلیه را صادر کرده بود؛ اما اسدالله رشیدیان، از سرِ وفاداریِ بی‌چون‌وچرایش به لندن، به‌همراه فرستادۀ ارشد واشنگتن پای کار ماند و با فعال‌کردنِ شبکه‌ی اراذلِ جنوب شهر، ورزشکاران باشگاه تاج و افسران ارتش، مسیر کودتای ۲۸ مرداد را هموار کرد. در این قسمت از «رادیوچه» به‌سراغِ پروندۀ خاندان رشیدیان رفته‌ایم؛ جریانی که از درشکه‌چیِ سفارت بریتانیا آغاز شد، با رانتِ بازارِ سیاه‌ پارچه در جنگ جهانی دوم به ثروتی کلان رسید، و در نهایت تصمیم گرفت خودِ «قدرت» باشد. با فرمولِ عملیاتیِ «ترس و تطمیع»، اسدالله شبکه‌ای ساخت که حتی با اخراجِ دیپلمات‌های انگلیسی و بازداشتِ اعضای خانواده هم زنده ماند؛ شبکه‌ای که غائلۀ ۹ اسفند ۱۳۳۱ را به‌عنوان تمرینِ عملیِ کودتا در خیابان‌های تهران رقم زد. ما خاندانی را روایت می‌کنیم که با فرمولِ ترس و تطمیع، شبکه‌ای در دلِ خیابان و دستگاه‌های امنیتی ساختند و پایتخت را به آشوب کشیدند. اما قدرتی که از دیگری قرض گرفته باشی، تا کِی دوام می‌آورد؟ تکیه بر این رانتِ خودساخته، آخرین تاجبخش را سرانجام به کجا رساند؟