آیا علم بی‌خطا بلحاظ فلسفی ممکن است؟ | گفتگو با دکتر حسین غفاری

فصل آگاهی | قسمت نهم دکتر حسین غفاری استاد فلسفه دانشگاه تهران، فیلسوف و پژوهشگر سرشناس در حوزه فلسفه اسلامی و فلسفه تطبیقی است. او که از شاگردان بارز استاد مرتضی مطهری بوده، دکتری خود را از دانشگاه تهران دریافت کرده و سال‌ها به تدریس، تألیف آثار ارزشمندی چون «معرفت‌شناسی در فلسفه اسلامی» و مدیریت انتشارات حکمت پرداخته است؛ تمرکز علمی او بیشتر بر تبیین عقلانی معارف شیعی، بررسی تطبیقی فلسفه کانت با حکمت اسلامی و نقد دیدگاه‌های روشنفکری معاصر است. ابتدا نظریه معرفت از منظر افلاطون یعنی «باور صادق موجه» تبیین شده و مکانیسم معرفت و دانش مورد بررسی قرار می‌گیرد. از اینجا پلی زده می‌شود به اینکه دانش و معرفت ما به واقعیت بیرون ذهن، همیشه با وسطه ذهنی یعنی مفاهیم و تصاویر ذهنی همراه است. اما آیا نوع دیگری از معرفت هم ممکن است بنحوی که غیرمفهومی بوده و ذهن در آن نقش فعال نداشته باشد؟ اینجا بحث از علم حضوری مطرح و ابعاد مختلف آن سنجیده می‌شود. در ادامه درباره سرشت معرفت و علم از منظر فلسفه اسلامی صحبت به میان می‌آید و به تبع آن بحث از تجرد نفس و مراتب آگاهی. طبق استدلالی که از ملاصدرا نقل می‌شود، نفس امری مجرد است و همین نفس مجرد حتی در حیوانات نیز وجود دارد. این مطلب بر خلاف آموزه ابن سینا است. سپس بحث از علم حضوری در همه موجودات هستی و کائنات به میان می‌آید و تبیین می‌شود که در همه موجودات حتی بی‌جان، سنخی از علم و آگاهی در جریان است و این مطلب به نحو کلی در فلسفه اسلامی قابل اثبات است. در آخر پرسش و پاسخ‌هایی درباره هوش مصنوعی و آگاهی آن مطرح می‌شود. دکتر غفاری به جد معتقد هستند که هوش مصنوعی نه اکنون، بلکه حتی در آینده نیز هیچ امکانی برای آگاه شدن و کسب آگاهی ندارد و دلایل خود را در بخش آخر ویدیو در این زمینه ارائه می‌کنند. ==================== «سرشت» مجموعه‌ای از گفت‌وگوهای علمی و فلسفی پیرامون پرسش‌های بنیادین انسان است. تاریخ ضبط این گفت‌وگو: ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ حامی فصل «آگاهی»: مرکز علم و الهیات دانشگاه شهید بهشتی حمایت از سرشت: https://donito.me/seresht_podcast ==================== 02:02 ریشه فلسفه اسلامی، در فلسفه غرب است 02:56 تعریف آگاهی و معرفت در فلسفه افلاطون 07:02 رویکرد وجودی فیلسوفان مسلمان نسبت به معرفت 09:37 صورت ادراکی و مفهوم چیست؟ 19:01 علم حصولی و علم حضوری 20:59 نظریه ابن سینا درباره آگاهی از خود 30:54 فیزیکالیسم و استدلال ابن سینا 36:13 چرا امکان خطا در علم حضوری نیست 46:16 ماهیت علم، حضور است 53:01 چرا علم، ذاتا غیر مادی است؟ 58:55 حیوانات نیز، آگاهی غیر مادی دارند 01:06:15 استدلال ملاصدرا بر تجرد نفس 01:10:37 آیا ربات‌ها نیز آگاه هستند؟ 01:17:24 عقل و عقلانیت بین انسانها مشترک است 01:23:29 علل تکثر و گوناگونی اندیشه‌ها چیست 01:37:38 آیا آگاهی در سایر موجودات مثل گیاهان نیز ممکن است 01:45:11 همه موجودات آگاه هستند 01:50:16 پرسش‌هایی درباره آگاهی هوش مصنوعی ==================== #فلسفه_اسلامی #آگاهی #علم #ابن‌سینا #ملاصدرا