Prawdziwe źródła Wielkiego Kryzysu: dlaczego Polska wolała nędzę niż utratę złota

4 września 1939 roku z bombardowanej Warszawy wyrusza kolumna z niemal osiemdziesięcioma tonami złota Banku Polskiego. Za tym złotem stoi dziwna historia: bogata Brytania porzuciła standard złota już w 1931 roku, a biedna, chłopska Polska trzymała się go aż do kwietnia 1936 roku. Dlaczego? I kto za to zapłacił? Szkolna wersja kończy się na czarnym czwartku na Wall Street, ale krach nie tłumaczy, czemu świat zapadł się na dziesięć lat. W tym filmie pokazujemy złotą pętlę, która ściągnęła kraj po kraju, a potem trzy powody, dla których Polska z niej nie wyszła: pamięć o hiperinflacji z 1923 roku, długi i sojusz z Francją oraz obronę przed Niemcami. Rachunek wystawiono wsi. Pług w 1935 roku kosztował tyle co 2,7 kwintala żyta, a nie jeden kwintal jak w 1929. Dochód rolnictwa spadł do około 35 procent. Dalej idą: marzec 1936 i Nadrenia, fabryki Centralnego Okręgu Przemysłowego, strajk chłopski z 1937 roku i powrót do złota z września 1939. ⏱ Rozdziały: 0:00 Osiemdziesiąt ton złota 0:38 Czwartek, który niczego nie wyjaśnia 2:21 Złota pętla 5:32 Złoty z popiołów 8:16 Domino trzydziestego pierwszego roku 12:16 Rachunek wsi 16:51 Trzy powody 21:06 Marzec trzydziestego szóstego roku 23:57 Fabryki zamiast złota 26:37 Finał 📚 Źródła: Nikolaus Wolf, „Should I stay or should I go?” (Historical Social Research, 2007); Don-Siemion, praca doktorska LSE (2021); Milton Friedman i Anna Schwartz; Ben Bernanke (2002); Douglas Irwin; Landau i Tomaszewski (1962, dane o produkcji, inne źródła podają inne liczby); Zagóra-Jonszta, „Optimum” 1/2021; sprawozdanie Banku Polskiego za 1935 rok; „Pamiętniki chłopów” (Instytut Gospodarstwa Społecznego, 1935); Dziennik Ustaw 1936 nr 32 poz. 249; „Czasopismo Techniczne” 1937; „Zapiski Historyczne” 87/3 (2022); dzieje.pl; IPN; przystanekhistoria.pl; Obserwator Finansowy; bankier.pl; zpe.gov.pl. 📷 Materiały wizualne (licencje Creative Commons): Bundesarchiv, w tym Georg Pahl, Carl Weinrother, Röhnert i autorzy nieznani — CC BY-SA 3.0 DE (9 zdjęć) Gabinet Numizmatyczny Damian Marciniak — CC BY-SA 4.0 Buchhändler — CC BY-SA 3.0 European University Institute — CC BY-SA 2.0 Pozostałe zdjęcia (m.in. Dorothea Lange, Julien Bryan, Associated Press, Agence Meurisse, Agence Rol, Henryk Poddębski, Library of Congress, Wikimedia Commons) — domena publiczna lub CC0. Zdjęcia satelitarne: NASA Earth Observatory, Blue Marble: Next Generation (Reto Stöckli, NASA GSFC), NASA GIBS. Mapy: Natural Earth; granice z 1930 r.: A. Ourednik, historical-basemaps (GPL-3.0). Część ilustracji wygenerowano na potrzeby filmu. Portret na miniaturze: domena publiczna; scena na miniaturze wygenerowana. #historia #WielkiKryzys #Polska #Piłsudski #dwudziestolecie