MATAMBIKO (VIPERA VYA MAIGIZO) - Maana, aina,sifa, na dhima

MATAMBIKO Maana ya Matambiko Matambiko ni mojawapo ya vipera muhimu vya maigizo katika fasihi simulizi. Ni ibada, sherehe au taratibu za kitamaduni zinazofanywa na jamii kwa lengo la kuwasiliana na nguvu za kiroho kama vile Mungu, miungu, mizimu ya mababu au roho mbalimbali. Matambiko hujengwa juu ya imani kuwa kuna uhusiano wa karibu kati ya ulimwengu wa wanadamu na ulimwengu wa kiroho, ambapo nguvu hizo zinaweza kuathiri maisha ya watu kwa namna mbalimbali. Katika jamii nyingi za Kiafrika, matambiko yalikuwa njia ya kutafuta suluhisho la matatizo yaliyoshindikana kutatuliwa kwa njia za kawaida. Matatizo hayo yalijumuisha ukame, magonjwa sugu, utasa, maafa ya asili, vita, njaa na mikosi mbalimbali. Vilevile, matambiko yalitumika kutoa shukrani kwa mafanikio yaliyopatikana, kuomba msamaha kwa makosa yaliyotendwa, au kuomba baraka na ulinzi kutoka kwa nguvu za kiroho. Kwa kawaida, matambiko yaliambatana na utoaji wa sadaka au kafara kama vile vyakula, maziwa, pombe za kienyeji, mazao ya shambani au dhabihu za wanyama. Taratibu hizi ziliongozwa na watu waliokuwa na mamlaka ya kiroho katika jamii kama vile wazee wa ukoo, makuhani wa jadi, waganga au viongozi wa kimila. Asili na Msingi wa Matambiko Matambiko yanatokana na imani za jadi zilizoshikiliwa na jamii mbalimbali kuhusu uwepo wa nguvu zisizoonekana ambazo zina uwezo wa kuathiri maisha ya mwanadamu. Jamii nyingi za Kiafrika ziliamini kuwa mababu waliokufa waliendelea kuwepo katika ulimwengu wa roho na walikuwa na uwezo wa kuwalinda au kuwaadhibu walio hai kulingana na mwenendo wao. Kutokana na imani hiyo, wanajamii waliona umuhimu wa kudumisha uhusiano mzuri na mizimu ya mababu pamoja na nguvu nyingine za kiroho kupitia matambiko. Hivyo, matambiko yakawa sehemu muhimu ya maisha ya kijamii, kiutamaduni na kidini. Aina za Matambiko 1. Matambiko ya Kuomba Mvua Haya ni matambiko yaliyofanywa wakati wa ukame ili kuomba mvua kwa Mungu, miungu au mizimu ya mababu. Jamii nyingi za wakulima na wafugaji ziliamini kuwa mvua ni zawadi kutoka kwa nguvu za kiroho na hivyo ilipaswa kuombwa kupitia ibada maalumu. 2. Matambiko ya Kuomba Baraka Matambiko haya yalifanywa ili kupata mafanikio katika shughuli mbalimbali kama vile kilimo, biashara, uwindaji, uvuvi, vita au safari. Wanajamii waliamini kuwa baraka za mababu au miungu zingewawezesha kufanikiwa katika shughuli zao. 3. Matambiko ya Shukrani Baada ya kupata mafanikio kama mavuno mazuri, kupona ugonjwa, kupata mtoto au kushinda vita, jamii ilifanya matambiko ya kutoa shukrani kwa nguvu za kiroho zilizoaminika kuwa chanzo cha mafanikio hayo. 4. Matambiko ya Utakaso Matambiko haya yalifanywa ili kuondoa mikosi, laana, majanga au uchafu wa kiroho uliodhaniwa kuikumba jamii au mtu binafsi. Mara nyingi yaliambatana na matumizi ya dawa za jadi, maji maalumu au dhabihu. 5. Matambiko ya Mpito Haya ni matambiko yanayofanyika wakati wa hatua muhimu za maisha kama vile kuzaliwa, jando, unyago, ndoa, kutawazwa kwa viongozi na mazishi. Matambiko haya humwezesha mtu kupokelewa rasmi katika hatua mpya ya maisha. 6. Matambiko ya Kusuluhisha Migogoro Jamii nyingi zilifanya matambiko ili kurejesha amani baada ya migogoro ya kifamilia, kikoo au kijamii. Sadaka na maombi maalumu yalitolewa ili kuondoa chuki na kuimarisha maelewano. Sifa za Matambiko Matambiko yana sifa mbalimbali zinazoyatofautisha na vipera vingine vya fasihi simulizi: 1. Ni Sanaa Tendaji Matambiko hutendwa mbele ya washiriki na hadhira kwa kuhusisha vitendo mbalimbali kama vile kuimba, kucheza, kupiga ngoma, kutoa sadaka na kuomba. 2. Huongozwa na Watu Maalumu Matambiko huendeshwa na watu wenye mamlaka ya kiroho na kijamii kama vile makuhani wa jadi, waganga, wazee wa ukoo au viongozi wa kimila. 3. Hufanyika katika Maeneo Maalumu Matambiko mara nyingi hufanyika katika sehemu zinazoheshimiwa na jamii kama vile makaburini, mapangoni, milimani, misituni, chini ya miti mikubwa au kwenye madhabahu za jadi. 4. Huambatana na Sala na Maombi Washiriki humwomba Mungu, miungu au mizimu kwa kutumia dua, nyimbo za kiibada na maombi ya kimapokeo. 5. Huhusisha Utoaji wa Sadaka au Kafara Sadaka hutolewa kama ishara ya heshima, shukrani au ombi kwa nguvu za kiroho. 6. Hutumia Lugha ya Kifasihi Matambiko hutumia lugha yenye taswira, mafumbo, tamathali za semi, takriri, tashhisi na maneno ya kiibada yenye mvuto wa kisanaa. 7. Hufuata Taratibu Maalumu Kila jamii huwa na kanuni na hatua maalumu za kufuata wakati wa kutekeleza matambiko. 8. Hushirikisha Jamii Ingawa huongozwa na watu maalumu, wanajamii wengi hushiriki kupitia nyimbo, maombi, sadaka au kushuhudia tambiko. 9. Hujengwa juu ya Imani za Jamii Matambiko hayawezi kutenganishwa na mfumo wa imani, mila na desturi za jamii husika. Dhima za Matambiko katika Jamii 1. Kuunganisha Ulimwengu wa Wanadamu na Ulimwengu wa Kiroho Matambiko yalitumika kama daraja la mawasiliano kati ya wanadamu na nguvu za kiroho zilizoaminika kusimamia maisha ya watu. 2. Kuhifadhi Mila na Desturi Matambiko yaliwezesha kurithishwa kwa mila, desturi na iman