ज्ञानेश्वरी अध्याय १२ | श्लोक १२ ते १६ | आदर्श भक्ताची लक्षणे | Dnyaneshwari Adhyay 12

श्री ज्ञानेश्वरीतील अध्याय १२ (भक्तियोग), श्लोक १२ ते १६ चा सारांश खालीलप्रमाणे आहे: १. श्लोक १२: साधनांचा क्रम आणि कर्मफलत्यागाचे श्रेष्ठत्व केवळ अभ्यासापेक्षा ज्ञान श्रेष्ठ आहे; ज्ञानापेक्षा ध्यान श्रेष्ठ आहे, आणि ध्यानापेक्षा कर्मफलत्याग (कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे) अधिक विशेष व श्रेष्ठ आहे कर्मफलत्याग केल्याने साधकाला तात्काळ परम शांती प्राप्त होते २. श्लोक १३: सर्वसमभाव आणि निष्काम मैत्री ईश्वरप्रिय भक्त कोणत्याही प्राण्याचा द्वेष करत नाही; तो सर्वांचा निरपेक्ष मित्र व दयाळू असतो . जशी पृथ्वी उत्तम किंवा वाईट असा भेदभाव न करता सर्वांना सामावून घेते आणि पाणी गाय व वाघ असा भेद न करता सर्वांची तहान भागवते, तसाच ज्ञानी भक्त सर्व प्राणिमात्रांशी समभावाने वागतो . भक्ताच्या मनात 'मी आणि माझे' असा अहंकार व ममत्व उरत नाही; तो सुख-दुःखात समान राहणारा आणि पृथ्वीसारखा क्षमाशील असतो ३. श्लोक १४: अंतःकरणाचा सन्तोष आणि आत्मसमर्पण जो भक्त कोणत्याही परिस्थितीत सदैव संतोषी राहतो, ज्याचा स्वतःच्या इंद्रियांवर संयम असतो आणि ज्याचा आत्मज्ञानाचा निश्चय दृढ असतो . ज्याने आपले मन आणि बुद्धी संपूर्णपणे परमात्म्याला अर्पण केली आहे, तो भक्त भगवंताला अत्यंत प्रिय वाटतो . अशा भक्ताच्या हृदयपीठावर जीव आणि परमात्मा एकाच आसनावर शोभून दिसतात आणि तो अंतर्बाह्य योगाने पूर्ण परिपक्व झालेला असतो ४. श्लोक १५: द्वंद्वमुक्तता आणि भयहीनता ज्या भक्ताच्या वर्तनाने जगातील लोकांना त्रास वा उद्वेग होत नाही आणि जो स्वतः जगातील विकारांनी उद्विग्न होत नाही जसे समुद्रातील जलचरांना समुद्राचे भय वाटत नाही आणि समुद्राला जलचरांचा उद्वेग होत नाही, तसाच भक्त संपूर्ण विश्वाला आत्मरूप मानत असल्याने हर्ष, राग (क्रोध), भय आणि उद्वेग यांपासून पूर्णपणे मुक्त असतो असा भक्त भगवंताच्या 'जीवातला जीव' बनतो ५. श्लोक १६: अनपेक्ष व पवित्र भक्ताची लक्षणे जो भक्त कोणत्याही ऐहिक किंवा पारमार्थिक फळाची अपेक्षा करत नाही (अनपेक्ष), जो अंतर्बाह्य अत्यंत पवित्र (शुचि), चतुर व दक्ष असतो, आणि सर्व व्यथा व चिंतांपासून मुक्त असतो तो सकामाचाराचा किंवा कर्तृत्वाच्या अहंकाराचा त्याग करतो अशा भक्तांची पवित्रता इतकी अलौकिक असते की, त्यांच्या सहवासात साधकाला देहत्यागाचे कष्ट न सोसता प्रत्यक्ष मोक्ष प्राप्त होतो #bhakti #bhaktiyoga #bhaktiyog #dnyaneshwarichintan #dnyaneshwari