MATUMIZI YA KIAMBISHI KI 1682689005

Matumizi ya “Ki-” Kiambishi Ki - hutumiwa kwa njia mbalimbali: kwa mfano 1. Ki – ya kiwakilishi Ki- ya kiwakilishi hutumiwa kuwakilisha jina au nomino katika ngeli ya KI – VI hali ya umoja . Kwa mfano: i. Mwanafunzi alikichukua kitabu. ii. Kikulacho ki nguoni mwako. iii. Kitabu ki mkobani. iv. Kitumbua alichopika kilikuwa kitamu. 2. Ki – ya masharti Ki- ya masharti hutumiwa kuonyesha shuruti au lazima. Kiambishi ki- cha masharti huonyesha kitendo cha kwanza ni lazima kifanyike ili cha pili kitendeke. Mathalan: i. Nikiitwa nitaitika. – ni lazima niitwe ili niitike. ii. Mkila lishe bora mtakuwa na afya bora. – ni lazima mle lishe bora ili muwe na afya bora. iii. Ukisoma kwa bidii utafaulu masomoni. - Lazima/sharti usome kwa bidii ili ufue dafu. 3. Ki – ya udogo Ki- ya udogo hutumiwa kuonyesha kukidharau kitu, kudunisha au udogo. Nomino zote zilizo katika hali ya udogo huandikwa kwa ki- ya udogo. Mathalan: i. Mbwa – kijibwa ii. Karatasi – kijikaratasi iii. Ndege – kidege iv. Saa – kijisaa v. Uso – kijuso vi. Mbuzi – kibuzi vii. Mlango - kilango 4. Ki – ya ngeli ki- ya ngeli hutumika katika viarifu vya ngeli ya KI-VI hali ya umoja Kwa mfano: i. Kitabu asomacho kinapendeza. ii. Kitanda kimenunuliwa. iii. Kinu kimechongwa vizuri. iv. Chakula bora kimeandaliwa. 5. Ki – ya namna au kielezi Ki- ya namna au kielezi hutumika kuonyesha jinsi kitendo kilivyofanyika au kutendeka. Kiambishi hiki huchukua nafasi ya kama na hivyo kuwa kielezi cha namna. Ki- hii huwekwa mwanzoni mwa baadhi ya nomino na kuzifanya ziwe vielezi. Pia huitwa ki- ya kifananisho. Kwa mfano: i. Wanatembea kama shujaa. - Wanatembea kishujaa. ii. Anafanya mambo kama mtoto. -Anafanya mambo kitoto. 6. Ki – ya wakati au kuendelea Ki- ya wakati au kuendelea hutumiwa kitendo katika sentensi kilikuwa kikiendelea wakati huo. Kwa mfano: i. Mwenyeji alikuwa akipika pilau mgeni alipowasili.(wakati uliopita) ii. Mwenyeji atakuwa akipika pilau mgeni atakapowasili. (wakati ujao) iii. Mwenyeji amekuwa akipika pilau mgeni amewasili. (wakati timilifu)