"શું છે મુસ્લિમ લો ની 'Mubaraat' પ્રથા? 🏛️ ગુજરાત હાઈકોર્ટ -Adv G J Dafada - NyayPujak.Com

જ્યારે પણ આપણા દેશમાં લગ્ન અને છૂટાછેડા (Divorce) ના કાયદાઓની વાત આવે છે, ત્યારે ફેમિલી કોર્ટના લાંબા ચક્કર, વકીલોની ફી અને વર્ષો સુધી ચાલતી કાનૂની લડાઈ આપણી નજર સામે આવી જાય છે. સામાન્ય રીતે લગ્નજીવનનો અંત લાવવો એ ખૂબ જ કંટાળાજનક અને માનસિક તણાવ આપનારી પ્રક્રિયા ગણાય છે. પરંતુ શું મુસ્લિમ પર્સનલ લો હેઠળ કોઈ પતિ-પત્ની પરસ્પર સંમતિથી, કોર્ટની લાંબી પ્રક્રિયા વગર સહેલાઈથી છૂટાછેડા લઈ શકે છે? અને શું કાયદો આ પ્રક્રિયાને માન્યતા આપે છે? તાજેતરમાં ગુજરાત હાઈકોર્ટે મુસ્લિમ દંપતીના છૂટાછેડાને લઈને એક બહુ જ મહત્વપૂર્ણ અને પ્રગતિશીલ ચુકાદો આપ્યો છે. આ ચુકાદો મુસ્લિમ સમાજમાં પરસ્પર સંમતિથી થતા છૂટાછેડા, જેને ઇસ્લામિક કાયદામાં "મુબારાત" (Mubaraat) કહેવામાં આવે છે, તેની આસપાસ ફરે છે. આજે આ વીડિયોમાં આપણે આ રસપ્રદ કેસની વિગતો અને ગુજરાત હાઈકોર્ટે આપેલા આદેશને સરળ ભાષામાં સમજીશું. સૌ પ્રથમ આપણે એ સમજીએ કે આ આખો વિવાદ શું હતો. આ કેસ એક મુસ્લિમ પતિ-પત્ની સાથે જોડાયેલો છે, જેમણે કૌટુંબિક મતભેદોના કારણે સાથે રહેવું અશક્ય લાગતા, પરસ્પર સંમતિથી અલગ થવાનો નિર્ણય કર્યો. મુસ્લિમ પર્સનલ લો હેઠળ, તેમણે "મુબારાત" ની પદ્ધતિ અપનાવી. મુબારાત એટલે એક એવો કરાર જેમાં પતિ અને પત્ની બંને રાજીખુશીથી, કોઈ પણ પ્રકારના ઝઘડા વગર લગ્નજીવનનો અંત લાવવા સંમત થાય છે. આ કરાર કર્યા બાદ, તેમણે નિયમ મુજબ નોટરી સમક્ષ 'છૂટાછેડાના દસ્તાવેજ' (Divorce Deed) પણ તૈયાર કરાવ્યા. પરંતુ, વાસ્તવિક સમસ્યા ત્યારે ઊભી થઈ જ્યારે આ છૂટાછેડાને સત્તાવાર સરકારી રેકોર્ડમાં નોંધવાની વાત આવી. જ્યારે આ દંપતીએ સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર એટલે કે રજિસ્ટ્રાર કચેરીમાં મેરેજ રજિસ્ટરમાંથી પોતાનું નામ હટાવવા અથવા છૂટાછેડાની સત્તાવાર નોંધણી કરાવવા માટે અરજી કરી, ત્યારે સત્તાવાળાઓએ તે સ્વીકારવાની ના પાડી દીધી. સરકારી તંત્રનો તર્ક એવો હતો કે જ્યાં સુધી કોઈ સિવિલ કોર્ટ અથવા ફેમિલી કોર્ટનો સત્તાવાર ડિગ્રી કે આદેશ (Court Decree) ન હોય, ત્યાં સુધી માત્ર નોટરાઇઝ્ડ કરારના આધારે લગ્ન રજિસ્ટરમાં ફેરફાર કરી શકાય નહીં. સરકારી તંત્રના આ નકારાત્મક વલણના કારણે દંપતી ભારે મુશ્કેલીમાં મુકાયું, કારણ કે કાનૂની રીતે અલગ થયા હોવા છતાં સરકારી ચોપડે તેઓ હજુ પણ પતિ-પત્ની દર્શાવતા હતા. આખરે, આ મડાગાંઠનો ઉકેલ લાવવા માટે તેમણે ગુજરાત હાઈકોર્ટના દરવાજા ખખડાવ્યા. ગુજરાત હાઈકોર્ટે આ સમગ્ર મામલાની સુનાવણી દરમિયાન મુસ્લિમ પર્સનલ લો (શરિયત) એપ્લિકેશન એક્ટ, ૧૯૩૭ ના કાનૂની પાસાઓનો ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કર્યો. હાઈકોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં વહીવટીતંત્રની ઝાટકણી કાઢી અને દંપતીની તરફેણમાં બહુ મોટો આદેશ આપ્યો. માનનીય ન્યાયાધીશે પોતાના ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું કે, ઇસ્લામિક કાયદા હેઠળ "મુબારાત" એ પરસ્પર સંમતિથી છૂટાછેડા લેવાની એક સંપૂર્ણપણે કાયદેસર અને માન્ય પદ્ધતિ છે. આ માટે દંપતીએ ફરજિયાતપણે અદાલતમાં જઈને કેસ લડવો જ પડે તેવી કોઈ કાનૂની જરૂરિયાત નથી. જો પતિ અને પત્ની બંને પુખ્ત વયના હોય, પોતાની મરજીથી કોઈ પણ જાતના દબાણ વગર મુબારાતના દસ્તાવેજ પર સહી કરતા હોય, તો તે છૂટાછેડા કાયદાની નજરમાં માન્ય ગણાશે. હાઈકોર્ટે સ્થાનિક સત્તાવાળાઓને આદેશ આપ્યો કે તેઓ મુબારાતના આ સત્તાવાર દસ્તાવેજોને સ્વીકારે અને તેના આધારે લગ્ન રજિસ્ટર કે જે-તે સરકારી રેકોર્ડમાં જરૂરી સુધારા-વધારા કરે. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે સરકારી તંત્ર કાયદાથી ઉપર જઈને દંપતી પર કોર્ટનો ઓર્ડર લાવવાનું દબાણ ન કરી શકે. હવે સવાલ એ થાય કે આ ચુકાદો શા માટે આટલો મહત્વનો છે? આ નિર્ણય એટલા માટે ઐતિહાસિક છે કારણ કે તે ફેમિલી કોર્ટો પરનું બિનજરૂરી કાનૂની ભારણ ઓછું કરે છે. જે દંપતી પરસ્પર શાંતિથી અલગ થવા માંગે છે, તેમને કોર્ટના ધક્કા ખાવામાંથી મુક્તિ આપે છે. આ ઉપરાંત, આ ચુકાદો એ પણ સાબિત કરે છે કે જો પર્સનલ લો હેઠળ કોઈ પ્રક્રિયા કાયદેસર હોય, તો સરકારી વહીવટીતંત્રે ટેકનિકલ બહાના બતાવીને નાગરિકોને હેરાન ન કરવા જોઈએ. મિત્રો, ગુજરાત હાઈકોર્ટનો આ નિર્ણય એ વાતનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે કે આપણું ન્યાયતંત્ર રૂઢિચુસ્ત નિયમોને બદલે પ્રેક્ટિકલ અભિગમ અપનાવીને નાગરિકોના હિતમાં નિર્ણયો લઈ રહ્યું છે. આનાથી એવા અસંખ્ય મુસ્લિમ પરિવારોને રાહત મળશે જેઓ પરસ્પર સંમતિથી અલગ થયા હોવા છતાં સરકારી દસ્તાવેજોની ગૂંચવણમાં ફસાયેલા છે. આશા રાખું છું કે ગુજરાત હાઈકોર્ટના આ પ્રગતિશીલ અને મહત્વપૂર્ણ ચુકાદા વિશેની માહિતી તમને સરળતાથી સમજાઈ ગઈ હશે. જવાબ આપતા પહેલાં જો તમને આ કાનૂની વિશ્લેષણ ગમ્યું હોય, તો વિડિયોને લાઈક અને શેર જરૂર કરજો. દેશની વિવિધ અદાલતોના આવા જ હાઈ-પ્રોફાઈલ અને સામાજિક મહત્વ ધરાવતા ચુકાદાઓ સરળ ભાષામાં સમજવા માટે અમારી ચેનલને સબ્સ્ક્રાઇબ કરવાનું ભૂલતા નહીં. ખૂબ ખૂબ ધન્યવાદ! https://www.livelaw.in/amp/high-court... We Help You Out Through : Representation in Taluka & District level Civil & Criminal Courts Appeals & Revisions to the SSRD and Gujarat Land Tribunal on behalf of Client Appearing in High Court Matters at Gujarat High Court RTS (Takrari) in Taluka & District level Revenue Courts WhatsApp All Your Queries & We’ll be Right Back +91 97260 98675 Or Follow Us @ :    / govinddafadaanjar     / 100072140951088     / nyaypujak     / nyaypujak   TAGS : @Najmuddin Meghani Advocate @Advocate Payal @Art of Advocacy @Advogado e Professor Roberto Conceição @Advocate Savikar @Supercar Advocates @VIKI ENTERTAINMENT STAR E-mail : kutchguide7@gmai.com | GDLO@nyaypujak.com | info@growithg.com