Zbudowali górnikom miasto-ogród, a potem sami je wyburzyli: Giszowiec, Katowice

W latach 1907–1910 koncern Giesche postawił pod Katowicami osiedle, jakiego wtedy prawie nikt nie miał: ponad trzysta domów z ogrodami w środku lasu, a w nich około sześciuset mieszkań, z własnymi szkołami, sklepami, pocztą, pralnią i gospodą. Projektowali je Emil i Georg Zillmannowie z Charlottenburga, a wzorem była koncepcja miasta-ogrodu Ebenezera Howarda. W październiku 1969 roku zapadła decyzja o wyburzeniu. Do 1978 roku zniknęło około 73 procent pierwotnej zabudowy robotniczej, czyli mniej więcej dwie trzecie osiedla, a w jej miejsce weszły bloki dla ponad dwudziestu dwóch tysięcy ludzi. Resztę zatrzymał wpis do rejestru zabytków z 18 sierpnia 1978 roku — i to ta jedna trzecia stoi do dziś. Czego się dowiesz: — dlaczego domy w Giszowcu musiały być niskie i lekkie: parcela 800 na 1200 metrów lasu kupiona przez koncern Georg von Giesches Erben, decyzja dyrektora generalnego Antona Uthemanna i węgiel wybierany systemem zawałowym pod samym osiedlem — jak wyglądało życie w miasto-ogrodzie: mieszkania od pięćdziesięciu kilku do siedemdziesięciu kilku metrów, własny strych, piwnica, ogród i chlewik, wspólna pralnia z 32 stanowiskami, zakaz prania w domu, konsum, gospoda i wąskotorowa kolejka Balkan wożąca górników do szybu — jak działał mechanizm decyzji o wyburzeniu: kopalnia Staszic oddana do ruchu w 1964 roku i jej trzytysięczna załoga, głód mieszkaniowy lat sześćdziesiątych, ekspertyzy o braku uzasadnienia ekonomicznego dla starej kolonii i plan osiedla bloków dla ponad 22 tysięcy osób — co zatrzymało maszyny i co zostało: wpis konserwatorski z 18 sierpnia 1978 roku, kolejna decyzja z 23 czerwca 1987 roku, film Kazimierza Kutza z 1979 roku jako fakt kulturowy, a nie ratunek, oraz dzisiejsza dzielnica: około 12,3 km², ponad 15 tysięcy mieszkańców i zachowana jedna trzecia dawnej zabudowy Materiał edukacyjny i historyczny. Główne źródła: — Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego (zabytkitechniki.pl) — karta obiektu „Osiedle Giszowiec": daty budowy, autorzy projektu, wzorzec miasta-ogrodu, liczba rodzin, wymiary parceli i skala zachowanej zabudowy — Ślązag (slazag.pl) — materiały dziennikarskie o decyzji z października 1969 roku, przebiegu i skali wyburzeń oraz o historii koncernu Georg von Giesches Erben — „Architektura-murator" (architektura.muratorplus.pl) — opracowanie o zasadach funkcjonowania osiedla, metrażach mieszkań, uzasadnieniu wyburzeń i osiedlu bloków, które je zastąpiło — Serwis dzielnicowy giszowiec.info — historia osiedla i jego budynków publicznych, kolejka wąskotorowa Balkan oraz sylwetki malarzy Grupy Janowskiej — Portal miasta Katowice (portal.katowice.pl) wraz z danymi Rady Dzielnicy Giszowiec — powierzchnia dzielnicy, liczba mieszkańców i przemiany z lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych — i inne źródła #historia #Giszowiec #Katowice #GornySlask #miastoogrod