नलचम्पू | Class-16 | Nalchampu | अथ नलवर्णनम् | गद्यभाग | Trivikram Bhatta |Dr. Ratnesh vishwakarma
Sanskritarnavah (संस्कृतार्णवः)
0:00 / 0:00
नलचम्पू | Class-16 | Nalchampu | अथ नलवर्णनम् | गद्यभाग | Trivikram Bhatta |Dr. Ratnesh vishwakarma
64 просмотра · 4 дн. назад
Sanskritarnavah (संस्कृतार्णवः)
441 подписчик
64 просмотра · 4 дн. назад
📚 संस्कृतार्णवः (Sanskritarnavah) प्रस्तुत करता है
नलचम्पू काव्य — प्रथम उच्छ्वास
📖 प्रकरण: अथ नलवर्णनम्
🎙️ प्रस्तुति: डॉ. रत्नेश विश्वकर्मा
महाकवि त्रिविक्रमभट्ट विरचित नलचम्पू के इस भाग में निषधराज नल का प्रभावशाली परिचय प्रस्तुत किया गया है।
कवि ने नल के बाहुबल, शौर्य, प्रताप, कीर्ति, विद्वत्ता, उदारता, युद्धकौशल और आदर्श राजकीय व्यक्तित्व का वर्णन अनेक पौराणिक एवं ऐतिहासिक उपमाओं के माध्यम से किया है।
इस गद्यांश में नल की तुलना विश्वम्भरा, प्रासाद, सूर्य, वसिष्ठ, जनमेजय, परशुराम, राघव और सुमेरु आदि से की गई है। उनकी विशेषताओं को व्यक्त करने के लिए कवि ने समास-प्रधान, अलंकारपूर्ण एवं प्रभावशाली संस्कृत गद्यशैली का प्रयोग किया है।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 मूल संस्कृत पाठ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━
अथ नलवर्णनम्
तस्यामासीन्निजभुजयुगलबलविदलितसकलवैरिवृन्दसुन्दरीनेत्रनीलोत्पलगलद्बहुलवाष्पपूरप्लवमानप्रतापराजहंसः, सकलजलनिधिवेलावननिखातकीर्तिस्तम्भभूषितभुवनवलयः, विश्वम्भराभोग इव बहुधारणक्षमः, प्रासाद इव नवसुधाहारी, रविरिवानेकधामाश्रयः, दनुजलोक इव सदानवः स्त्रीजनस्य, वसिष्ठ इव विश्वामित्रत्रासजननः, जनमेजय इव परीक्षितनयः, परशुराम इव परशुभासितः, राघव इवालघुकोदण्डभङ्गःरञिजतजनकः, सुमेरुरिव जातरूपसम्पत्तिः, तुहिनाचल इव पुण्यभागीरथीसहितः, चिन्तामणिः प्रणयिनाम्, अग्रणीः सांग्रामिकाणाम्, उपाध्यायोऽध्ययनविदाम्, आदर्शो दर्शनानाम्, आचार्यः शौर्यशालिनाम्, उपदेशकः शस्त्रशास्त्रस्य, परिवृढो दृढप्रहारिणाम्, अग्रगण्यः पुण्यकारिणाम्, अपश्चिमो विपश्चिताम्, अपाश्चात्यस्त्यागवताम्, अचरमश्चातुर्याचार्याणाम्, अपर्यन्तभूभाराधारस्तम्भभूतभुजकाण्डकीलितशालभञिजकायमानविजयश्रीः, श्रीवीरसेनसुनुः, समस्तजगत्प्रासादशिरःशेखरीभूतकान्तकीर्तिध्वजः, राजा राज्यलक्ष्मीकरेणुकाचापलसंयमनशृङ्खलः, खलवृन्दकन्दलदावानलो नलो नाम।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔤 IAST लिप्यंतरण ━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Atha Nalavarṇanam
Tasyām āsīn nija-bhuja-yugala-bala-vidalita-sakala-vairi-vṛnda-sundarī-netra-nīlotpala-galad-bahula-vāṣpa-pūra-plavamāna-pratāpa-rāja-haṃsaḥ, sakala-jala-nidhi-velāvana-nikhāta-kīrti-stambha-bhūṣita-bhuvana-valayaḥ, viśvambharā-bhoga iva bahudhāraṇa-kṣamaḥ, prāsāda iva nava-sudhā-hārī, ravir ivāneka-dhāmāśrayaḥ, danuja-loka iva sadānavaḥ strī-janasya, Vasiṣṭha iva Viśvāmitra-trāsa-jananaḥ, Janamejaya iva Parīkṣita-nayaḥ, Paraśurāma iva paraśu-bhāsitaḥ, Rāghava ivālaghu-kodaṇḍa-bhaṅgaḥ-rañjita-janakaḥ, Sumerur iva jāta-rūpa-sampattiḥ, Tuhinācala iva puṇya-Bhāgīrathī-sahitaḥ, cintāmaṇiḥ praṇayinām, agraṇīḥ sāṃgrāmikāṇām, upādhyāyo ’dhyayana-vidām, ādarśo darśanānām, ācāryaḥ śaurya-śālinām, upadeśakaḥ śastra-śāstrasya, parivṛḍho dṛḍha-prahāriṇām, agragaṇyaḥ puṇya-kāriṇām, apaścimo vipaścitām, apāścātyas tyāgavatām, acaramaś cāturyācāryāṇām, aparyanta-bhū-bhārādhāra-stambha-bhūta-bhuja-kāṇḍa-kīlita-śālabhañjikāyamāna-vijaya-śrīḥ, Śrī-Vīrasena-sunuḥ, samasta-jagat-prāsāda-śiraḥ-śekharī-bhūta-kānta-kīrti-dhvajaḥ, rājā rājya-lakṣmī-kareṇukā-cāpala-saṃyamana-śṛṅkhalaḥ, khala-vṛnda-kandala-dāvānalo Nalo nāma।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🎯 इस वीडियो में क्या सीखेंगे? ━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔹 नल के व्यक्तित्व एवं राजकीय गुणों का परिचय
🔹 नल के बाहुबल और शौर्य का वर्णन
🔹 पौराणिक पात्रों के माध्यम से नल की विशेषताओं का चित्रण
🔹 नल की विद्वत्ता, उदारता और युद्धकौशल
🔹 समास-प्रधान संस्कृत गद्य का अध्ययन
🔹 उपमा, रूपक एवं अन्य काव्यात्मक विशेषताओं का परिचय
📚 Playlist: नलचम्पू काव्य सम्पूर्ण अध्ययन
📺 Channel: Sanskritarnavah | संस्कृतार्णवः
🎙️ प्रस्तुति: डॉ. रत्नेश विश्वकर्मा
संस्कृत साहित्य के क्रमबद्ध अध्ययन के लिए चैनल को Subscribe करें। वीडियो को Like करें और अपनी जिज्ञासाएँ Comment में लिखें।