Grad koji ne staje u turistički vodič: „Digitalni kustos“ otkriva manje poznate priče Novog Pazara

Koliko puta čovek može da prođe pored nekog mesta, a da zapravo ne zna pored čega je prošao? Česma, stara zgrada, deo grada, trag nekog vremena – sve to može godinama biti deo svakodnevnog pejzaža, a da priča koja se iza njega krije polako nestane iz zajedničkog sećanja. U Novom Pazaru jedna neformalna grupa pokušala je da takvim mestima vrati priče. Projekat „Digitalni kustos!“, koji je realizovala neformalna grupa „Zajedno“, spojio je lokalnu istoriju, terensko istraživanje i savremenu tehnologiju. Odabrano je deset mesta od kulturnog ili istorijskog značaja, istražena je građa o manje poznatim ljudima i događajima koji su sa njima povezani, a zatim je za svaku lokaciju napravljena posebna priča. Ideja je bila jednostavna: da grad sam postane svojevrsni muzej, a telefon vodič kroz njegove manje poznate slojeve. – Postoje u Novom Pazaru mnoga mesta i mnoge osobe koje su važne za istoriju ovih krajeva, a uopšte nisu poznate široj javnosti. Odlučili smo da označimo tačno deset lokacija i ispričamo deset priča o osobama i mestima koja su manje poznata, a veoma značajna za istoriju grada – objašnjava Ersin Hasanović, član grupe „Zajedno“. Iza poznatog imena – priča koju mnogi ne znaju Jedan od primera koje Hasanović izdvaja jeste Bor džamija. Ime je Novopazarcima poznato. Mnogo manje poznata je priča koju grupa vezuje za prostor kod njene česme i godine posle Prvog svetskog rata. Hasanović govori o ruskom emigrantu koji je, u vreme epidemije španske groznice, pokušavao da zaštiti stanovništvo i odvraćao ljude od korišćenja vode sa javnih česama. Prema priči koju su istraživali, kada upozorenja nisu pomagala, česme je ograđivao bodljikavom žicom. Na tom mestu zasadio je i tri bora, po kojima je džamija među Pazarcima ostala poznata kao Bor džamija. Takve priče bile su upravo ono što su članovi grupe tražili: ne nužno najveće događaje iz istorije grada, već detalje zbog kojih poznato mesto odjednom može da se vidi drugačije. Zato su istraživali stare zanate, mesta prvih koncerata, uličnu umetnost, zaboravljene spomenike, ličnosti i događaje koji su ostali na marginama poznatijih istorijskih narativa. Od rimske banje do rokenrola Raspon tema pokazuje da „Digitalni kustos“ nije zamišljen kao klasična istorijska šetnja u kojoj se govori samo o starim građevinama i spomenicima. Hasanović kao jedan od primera navodi Novopazarsku banju, odnosno Ilidžu, čija istorija seže vekovima unazad, ali podseća i na tragove korišćenja termalnih izvora još u rimsko vreme. Među pričama koje su privukle pažnju grupe našlo se i otkriće velike fosilne školjke na području Mura, ali i sasvim drugačija istorija grada – ona koja pripada popularnoj kulturi. – Imamo, primera radi, rok grupu „Laurusi“, koja je osnovana u Novom Pazaru i delovala na sceni bivše Jugoslavije, a o kojoj se danas malo zna. Imamo i Alena Ginzberga, čuvenog američkog pesnika koji je boravio u Novom Pazaru – navodi Hasanović. Pominje i neobične veze Novog Pazara sa svetom stripa. Upravo takav izbor tema širi pojam lokalnog nasleđa. Istorija grada nije samo ono što je dovoljno staro da se nađe u udžbeniku. Čine je i muzika koju su slušale prethodne generacije, ljudi koji su kroz grad prolazili, lokalne priče koje su se prenosile i detalji koje savremeni stanovnik možda svakodnevno gleda – a više ne zna šta znače. QR kod kao vrata za priču Prikupljena građa nije ostala samo u arhivi grupe. Za svih deset odabranih lokacija napravljeni su kratki video-sadržaji, a priče su objedinjene na internet platformi „Digitalni kustos“. Za svaku je napravljen poseban QR kod, a kodovi su zatim postavljeni na lokacijama sa kojima su priče povezane. Tako prolazniku nije potreban turistički vodič niti unapred isplanirana tura. Dovoljan je telefon. Skeniranjem QR koda fizičko mesto dobija svoj digitalni nastavak – tekst i video koji objašnjavaju zašto je upravo ta tačka na mapi grada vredna pažnje. – Želeli smo da ta mesta aktuelizujemo i približimo ljudima tako što ćemo ih označiti, mapirati, napraviti QR kodove i veb-sajt, da bi ljudi mogli da se upoznaju sa manje poznatom, a jako zanimljivom istorijom Novog Pazara – kaže Hasanović. Deset tačaka kao početak, a ne konačna mapa „Digitalni kustos“ je završen sa deset odabranih lokacija, deset istraženih priča, video-zapisima, internet platformom i kodovima postavljenim u gradu. Ali članovi grupe „Zajedno“ upravo u toj formi vide mogućnost da se priča nastavi. Jer - deset priča ne može da ispriča istoriju Novog Pazara, ali može da pokaže koliko ih još postoji. I da podseti da grad ne čine samo mesta koja prepoznajemo, već i priče koje znamo o njima. „Digitalni kustos“ pokušao je da na deset mesta u Novom Pazaru prolazniku ponudi razlog da zastane – i da grad koji poznaje pogleda još jednom, iz sasvim drugačije perspektive. Više na www.krug.rs