بیماری‌های روان‌تنی چیست؟ وقتی علائم واقعی‌اند اما آزمایش‌ها چیزی نشان نمی‌دهند

بیماری‌های روان‌تنی یا سایکوسوماتیک چیستند؟ آیا وقتی پزشک می‌گوید یک علامت ممکن است با عوامل روانی ارتباط داشته باشد، یعنی بیمار درد یا علائم خود را «خیال می‌کند»؟ تپش قلب، سردرد، سرگیجه، دردهای مزمن، مشکلات گوارشی، احساس ضعف و بسیاری از علائم دیگر می‌توانند کاملاً واقعی باشند، حتی وقتی آزمایش‌ها و تصویربرداری‌ها علت مشخصی نشان نمی‌دهند. در این گفت‌وگو با دکتر داریوش نسبی طهرانی، متخصص مغز و اعصاب و علوم رفتاری / نورولوژی، درباره بیماری‌های روان‌تنی، سوءبرداشت‌های رایج، نقش استرس و اضطراب در علائم جسمی و مسیر درست تشخیص و درمان صحبت می‌کنیم. در این برنامه به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم: بیماری روان‌تنی یا سایکوسوماتیک دقیقاً چیست؟ آیا علائم بیمار روان‌تنی واقعی هستند؟ چرا عبارت «همه‌اش عصبی است» می‌تواند اشتباه و آزاردهنده باشد؟ استرس و اضطراب چگونه می‌توانند بر بدن اثر بگذارند؟ آیا تپش قلب، سردرد، سرگیجه، درد یا ضعف می‌توانند با عوامل روانی ارتباط داشته باشند؟ چرا بعضی افراد آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های متعدد انجام می‌دهند اما علت مشخصی پیدا نمی‌شود؟ آیا طبیعی بودن آزمایش‌ها یعنی علائم خیالی هستند؟ چه زمانی باید بررسی بیماری‌های جسمی یا عصبی ادامه پیدا کند؟ پزشک چگونه از نسبت دادن اشتباه یک بیماری واقعی به مشکلات روانی جلوگیری می‌کند؟ آیا برای تشخیص بیماری روان‌تنی آزمایش مشخصی وجود دارد؟ تفاوت بیماری روان‌تنی با اضطراب، افسردگی و اختلال علائم جسمانی چیست؟ استرس مزمن و تجربه‌های سخت زندگی چگونه می‌توانند بر بدن اثر بگذارند؟ آیا درمان بیماری‌های روان‌تنی فقط مراجعه به روان‌پزشک یا روان‌شناس است؟ دارو، روان‌درمانی، اصلاح خواب، فعالیت بدنی و مدیریت استرس چه نقشی در درمان دارند؟ یکی از مهم‌ترین نکات این است که بیماری روان‌تنی به معنای ساختگی بودن یا وانمود کردن علائم نیست. مغز، سیستم عصبی، هیجان‌ها و عملکرد بدن ارتباط پیچیده‌ای با یکدیگر دارند و عوامل روانی می‌توانند در ایجاد، تشدید یا تداوم بعضی علائم جسمی نقش داشته باشند. از سوی دیگر، هر علامت جسمی را نیز نباید بدون ارزیابی مناسب به استرس یا اضطراب نسبت داد. شرح حال دقیق، معاینه و در صورت نیاز بررسی‌های تکمیلی اهمیت دارند تا بیماری‌های جسمی مهم نادیده گرفته نشوند. گاهی بیمار چندین آزمایش طبیعی دارد اما همچنان علائم واقعی و آزاردهنده‌ای را تجربه می‌کند. در چنین شرایطی هدف این نیست که به بیمار گفته شود «چیزی نیست»، بلکه باید علت‌های مختلف جسمی، عصبی و روان‌شناختی به‌صورت منطقی بررسی شوند. درمان نیز بسته به شرایط فرد می‌تواند شامل آموزش، روان‌درمانی، اصلاح خواب، فعالیت بدنی، مدیریت استرس، درمان بیماری‌های همراه و در بعضی موارد دارو باشد. همکاری میان پزشکان و متخصصان مختلف گاهی بهترین نتیجه را ایجاد می‌کند. مهمان: دکتر داریوش نسبی طهرانی متخصص مغز و اعصاب و علوم رفتاری / نورولوژی میزبان: دکتر اکبر نیک‌پژوه متخصص پزشکی پیشگیری و اجتماعی English medical terms: Psychosomatic disorders, somatic symptoms, somatic symptom disorder, stress-related symptoms, anxiety and physical symptoms, chronic pain, functional symptoms, behavioral medicine این برنامه با هدف آموزش عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان فردی توسط پزشک نیست. در صورت وجود علائم جدید، شدید، پیشرونده یا نگران‌کننده، ارزیابی پزشکی مناسب را به تأخیر نیندازید. #بیماری_روان_تنی #سایکوسوماتیک #اضطراب