نقد جبرگرایی و آزمایش لیبت؛ چگونه «آگاهی» اراده آزاد را ممکن می‌کند؟ | دکتر اشکان فرهادی

آیا انسان واقعاً دارای اراده آزاد است یا تمام انتخاب‌های ما نتیجه‌ی از پیش تعیین‌شده‌ی ژن‌ها، ساختار مغز، تجربیات گذشته و محیط پیرامون ماست؟ اگر اختیار انسان یک توهم باشد، چه بر سر مسئولیت اخلاقی، عدالت کیفری، نظام پاداش و مجازات و از همه مهم‌تر «معنای زندگی» می‌آید؟ در این قسمت از پادکست هوشیار، در گفتگویی عمیق و چالش‌برانگیز با دکتر اشکان فرهادی به بررسی مسئله‌ی چند هزار ساله‌ی جبر و اختیار از دریچه‌ی علوم اعصاب، فلسفه ذهن، فیزیک کوانتوم و هوش مصنوعی می‌پردازیم و نظریه‌ی نوآورانه‌ی ایشان با عنوان «اختیارگرایی فیزیکی» (Physical Libertarianism) و «تئوری سه‌گانگی هوشیاری» را کالبدشکافی می‌کنیم. 📌 محورهای اصلی گفتگو: بررسی اراده آزاد، جبرگرایی و دیدگاه‌های رابرت ساپولسکی. مقایسه‌ی مفهوم تقدیر و سرنوشت در فرهنگ‌ها، ادیان و فلسفه. نقد سازگارگرایی و بررسی آزمایش بنجامین لیبت درباره‌ی تصمیم‌گیری. نقش عدم قطعیت کوانتومی، آگاهی و نظریه‌ی «اختیارگرایی فیزیکی» در اراده آزاد. بررسی شکل‌گیری خودآگاهی، عاملیت و «من» و نقد مسئله‌ی دشوار آگاهی. ارتباط اراده آزاد با معنای زندگی، هنر، شعر و هوش مصنوعی. بررسی امکان ظهور آگاهی در ماشین‌ها و پیامدهای آن. نقش اراده آزاد در مسئولیت اخلاقی و کیفری و کاربرد عصب‌حقوق در عدالت قضایی. 👤 معرفی مهمان و میزبان برنامه: 🔹 مهمان: دکتر اشکان فرهادی؛ پزشک و فوق تخصص گوارش، استاد دانشگاه UC Irvine، پژوهشگر هوشیاری و فلسفه ذهن، نویسنده بیش از ۱۰۰ مقاله علمی، مبدع نظریه‌های «اختیارگرایی فیزیکی» و «سه‌گانگی هوشیاری»، شاعر و نویسنده. 🔹 میزبان: دکتر مهدی شفا؛ پژوهشگر سلول‌درمانی و ژن‌درمانی، مترجم و میزبان پادکست هوشیار. 🔹 اندیشمندان مورد بحث: رابرت ساپولسکی، گرگ کاروسو، دنیل دنت، جان مارتین فیشر، درک پره‌بوم، پیتر تسه، دیوید چالمرز، کریستف کخ، آنیل ست، فرانسیس کریک، هربرت سایمن، دیوید هیوم، آرتور شوپنهاور و جمعی از دیگر پژوهشگران و متفکران ایرانی. 📚 کتاب‌ها و منابع اشاره‌شده در گفتگو: چکاوک خوشبختی (The Evolution of Happiness) — اثر دکتر اشکان فرهادی. مجبر: علم زندگی بدون اراده آزاد (Determined) — رابرت ساپولسکی. سزاوار: مناظره درباره اراده آزاد (Just Deserts) — مناظره دنیل دنت و گرگ کاروسو. اراده آزاد و آگاهی / رد سزاگرایی (Free Will and Consciousness / Rejecting Retributivism) — گرگ کاروسو. آنگاه من خودم جهان هستم (Then I Am Myself the World) — کریستف کخ. سفر پیدایش (Book of Genesis) — از متون کتاب مقدس، در ارتباط با تمثیل آدم و حوا و درخت آگاهی. #اراده_آزاد #جبر_و_اختیار #فلسفه_ذهن #علوم_اعصاب #آگاهی --- ⏱️ زمان‌بندی و سرفصل‌های گفتگو: 00:00 مقدمه؛ آیا اراده آزاد داریم؟ 00:02:52 معرفی مهمان و نظریه اختیارگرایی فیزیکی 00:10:37 اراده آزاد در برابر آزادی عمل 00:16:17 نقد جبرگرایی رابرت ساپولسکی 00:21:25 تقدیر، کارما و سرنوشت در فرهنگ‌ها 00:27:41 نقد سازگارگرایی و اراده آزاد 00:31:05 آزمایش لیبت؛ مغز یا اراده؟ 00:36:05 مکانیک کوانتوم؛ تصادف یا اختیار؟ 00:41:46 تفاوت جبرگرایی و سرنوشت‌گرایی 00:49:45 پیامدهای انکار اراده آزاد 00:57:25 نظریه‌های اختیار و آگاهی علی 01:03:23 اراده آزاد، مسئولیت اخلاقی و نظام قضایی 01:06:22 تفاوت تصمیم‌گیری انسان و هوش مصنوعی 01:10:39 شکل‌گیری «من» و عاملیت 01:13:10 آگاهی، هوشیاری و مسئله دشوار آگاهی 01:15:33 اراده آزاد، معنای زندگی و هنر 01:21:20 آیا آگاهی در ماشین‌ها شکل می‌گیرد؟ 01:25:00 نظریه سه‌گانگی هوشیاری 01:31:08 اراده آزاد و پوچ‌گرایی 01:34:40 اراده آزاد، مسئولیت کیفری و عصب‌حقوق 01:40:20 جمع‌بندی و مرز تصمیم‌گیری انسان و هوش مصنوعی --- 🌱 همراهان فرهیخته و حقیقت‌جوی پادکست هوشیار؛ پرسش از ماهیت آگاهی، اراده آزاد و جایگاه انسان در جهان، کاوشی بی‌پایان در مرزهای دانش و فلسفه است که بدون گفتگوی آزاد، نقادانه و چندجانبه به ثمر نمی‌نشیند. اگر دغدغه‌ی فهم عمیق‌تر سازوکار ذهن، پیامدهای فلسفی علوم اعصاب و پرسش‌های بنیادین هستی را دارید، از شما دعوت می‌کنیم با سابسکرایب کردن (مشترک شدن در) کانال «پادکست هوشیار» و فعال‌سازی علامت زنگوله، به جمع مخاطبان این محفل علمی و فلسفی بپیوندید. همچنین دیدگاه‌ها، نقدها و استدلال‌های ارزشمند خود را درباره‌ی مباحث مطرح‌شده در این گفتگو، در بخش نظرات با ما و دیگر پژوهشگران به اشتراک بگذارید تا این گفتمان علمی غنی‌تر شود. — — — — — 🎙️ پادکست هوشیوار 🎧 شنیدن در همه اپلیکیشن‌های پادکست: https://pod.link/1707646743 📸 اینستاگرام:   / mehdi_shafa_houshivar   ✈️ کانال تلگرام: https://t.me/Houshivarpodcast 🧠 پادکست پلکان خرد 🎧 شنیدن در همه اپلیکیشن‌های پادکست: https://pod.link/1703634960 📸 اینستاگرام:   / theladderofwisdom   ✈️ کانال تلگرام: https://t.me/theladderofwisdom 🐦 توییتر (X) دکتر مهدی شفا: https://x.com/mehdishafa1