Vol.229 | ធម្មជាតិនៃដែលកើតរួមជាមួយចិត្ត | លោកគ្រូ កែវ វិមុត្ត

Vol.229 | ធម្មជាតិនៃដែលកើតរួមជាមួយចិត្ត | លោកគ្រូ កែវ វិមុត្ត នៅក្នុងពុទ្ធសាសនា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានសម្តែងថា «ចិត្តជាធម្មជាតិពិបាកគ្រប់គ្រង» ព្រោះចិត្តជាធម្មជាតិអរូប រហ័ស និងប្រែប្រួលឥតឈប់ឈរ។ យោងតាមព្រះត្រៃបិដក ខុទ្ទកនិកាយ ធម្មបទ (ចិត្តវគ្គ) ព្រះអង្គទ្រង់បានពោលគាថាថា៖ «ធុរាហំ លហុំ យត្ថ កាមនិបាតិនំ ចិត្តស្ស ទមថោ សាធុ ចិត្តំ ទន្តំ សុខាវហំ» (ប្រែថា៖ ការទូន្មានចិត្តដែលទប់ទល់បានដោយកម្រ ជាធម្មជាតិស្រាល តែងធ្លាក់ចុះទៅតាមចំណង់ក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេងៗ ជាការប្រពៃ រួចព្រោះថា ចិត្តដែលបុគ្គលបានទូន្មាន ឬគ្រប់គ្រងបានល្អហើយ តែងនាំមកនូវសេចក្តីសុខ) មូលហេតុចម្បងដែលនាំឲ្យចិត្តពិបាកគ្រប់គ្រងក្នុងន័យធម៌ មានដូចតទៅ៖ ១. ភាពរហ័សរហួន និងប្រែប្រួលឥតឈប់ឈរ (លហុសំSide/អនិច្ចំ)៖ ចិត្តកើតរលត់យ៉ាងរហ័សក្នុងមួយរំពេច (ចិវរមហាតៈ) និងតែងតែរត់ទៅចាប់អារម្មណ៍ខាងក្រៅតាមទ្វារទាំង៦ (ភ្នែក ច្រមុះ អណ្តាត កាយ និងមនោ) គ្រប់ពេលវេលា។ ២. អំណាចនៃកិលេស (អវិជ្ជា និងតណ្ហា)៖ ចិត្តត្រូវជ្រៀតជ្រែក និងគ្របដណ្តប់ដោយកិលេសដូចជា ឡោភៈ (សេចក្តីលោភ) ទោសៈ (សេចក្តីខឹង) និងមោហៈ (សេចក្តីវង្វេង)។ កិលេសទាំងនេះទាញទាញចិត្តឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត និងមិនជាទីគាប់ចិត្ត បណ្តាលឲ្យចិត្តអណ្តែតអណ្តូង និងអស្ថិរភាព។ ៣. ធម្មជាតិរង្គោះរង្គើ និងស្ទុះទៅរកចំណង់ (កាមនិបាតិនំ)៖ បើខ្វះសតិ និងសម្បជញ្ញៈ មកឃ្លាំមើល ចិត្តតែងតែធ្លាក់ចុះទៅតាមចំណង់តណ្ហាជាប្រចាំ ដូចជាសត្វព្រៃដែលពិបាកទប់ទល់។ សរុបសេចក្តីមក ព្រះពុទ្ធទ្រង់ប្រៀបធៀបចិត្តដូចជាត្រីដែលគេលើកចេញពីទឹក តែងតែបម្រះទន្រ្ទាំយ៉ាងណា ចិត្តក៏តែងតែបម្រះឆ្ពោះទៅរកអារម្មណ៍លោកិយយ៉ាងនោះដែរ។ ប៉ុន្តែ ទោះបីជាចិត្តពិបាកគ្រប់គ្រងយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិនបើបុគ្គលបានអប់រំចិត្តតាមរយៈ សមថកម្មដ្ឋាន និង វិបស្សនាកម្មដ្ឋាន ដោយប្រើប្រាស់សតិធ្វើជាចំណងចងចិត្ត នោះចិត្តដែលអប់រំបានល្អហើយ នឹងនាំមកនូវសេចក្តីសុខដ៏ពិតប្រាកដ (សន្តិសុខ/និព្វាន)។