درس 4: شناخت ادله اربعه برای اجتهاد و استنباط احکام شرعی-استاد: حجت الاسلام و المسلمین عبدالله جعفری

استاد درس را از عبارت ذیل شروع می‌کند: «و المعتبر من الكتاب الكريم: معرفة ما يتعلق بالأحكام و هو نحو من خمسمائة آية، إما بحفظها، أو فهم مقتضاها ليرجع إليها متى شاء، و يتوقف على معرفة الناسخ منها من المنسوخ و لو بالرجوع إلى أصل يشتمل عليه». استاد ابتدا گذری کوتاه بر مباحث گذشته دارد؛ از جمله اینکه مرحوم شارح معتقد بود آگاهی متوسط و در حد کافی از علوم شش‌گانه برای استنباط احکام شرعی کفایت می‌کند. در مقابل، برخی از فقها این مقدار از علم را کافی نمی‌دانند و معتقدند برای اجتهاد و استنباط احکام شرعی، شناخت تخصصی از علم اصول، علم رجال و علم درایه لازم است. استاد در همین زمینه مطالبی را از کتاب مرحوم آیت‌الله خویی نقل می‌کند. برای اجتهاد، شناخت ادله چهارگانه لازم است. نخستین دلیل، «قرآن کریم» است. در شناخت قرآن، به اندازه‌ای کفایت می‌کند که مجتهد آیات مربوط به احکام را ـ که حدوداً پانصد آیه برآورد شده است ـ بشناسد؛ یا خود آیات و یا دست‌کم معانی آن‌ها را به‌گونه‌ای در خاطر داشته باشد که هنگام نیاز بتواند به آن‌ها مراجعه کند. همچنین باید ناسخ و منسوخِ آیات احکام را تشخیص دهد تا به آیات منسوخ استدلال نکند؛ هرچند این شناخت با مراجعه به کتاب‌های معتبر ناسخ و منسوخ نیز حاصل شود. دومین دلیل از ادله چهارگانه، «سنت» است؛ یعنی هر خبری که از گفتار، کردار یا تقریر معصوم حکایت کند. مقدار لازم برای اجتهاد آن است که مجتهد احادیث مرتبط با احکام را ـ ولو از طریق کتاب‌های معتبر با سند متصل به پیامبر یا ائمه (ع) ـ بشناسد. همچنین باید اقسام خبر و اصطلاحات درایه حدیث، مانند صحیح، حسن، موثق، ضعیف، مرسل، موقوف، متواتر و آحاد را بداند؛ زیرا در استنباط احکام به آن‌ها نیاز می‌شود. این تقسیم‌ها، اصطلاحات قراردادی عالمان است و محل اختلاف‌نظر علمی نیست. سومین دلیل از ادله چهارگانه، «اجماع» است. مقدار لازم از شناخت اجماع در اجتهاد این است که مجتهد اطمینان پیدا کند فتوای او مخالف اجماع نیست. این اطمینان یا با یافتن دست‌کم یک فقیه پیشینِ موافق در همان فتوا حاصل می‌شود، یا با غالب‌گمان به اینکه مسئله از امور مستحدثه‌ای است که قدما درباره آن بحث نکرده‌اند تا اجماعی یا اختلافی شکل گرفته باشد. بنابراین لازم نیست مجتهد همه مسائل محل اجماع و محل اختلاف را تک‌تک بداند. چهارمین مورد از ادله چهارگانه، «دلیل عقلی» است. 00:00 مقدمه و آغاز درس 01:03 مرور شرایط قاضی و جایگاه اجتهاد 02:57 میزان لازم از علوم و مقدمات شش‌گانه 04:05 دیدگاه فقهای معاصر درباره تخصص در اصول، رجال و درایه 08:11 بررسی نقش علم رجال در استنباط احکام 11:01 جایگاه علم منطق در اجتهاد 12:14 ورود به ادله چهارگانه و میزان شناخت لازم 12:46 قرآن کریم؛ آیات‌الاحکام و ناسخ و منسوخ 13:23 سنت و اقسام روایات در علم درایه 20:51 تعارض روایات و نقش علم اصول 21:39 اجماع و میزان شناخت لازم برای مجتهد 22:59 دلیل عقلی؛ استصحاب و اصل برائت 24:03 بی‌نیازی از تحصیل مستقل برخی علوم مقدماتی 24:46 جمع‌بندی شرایط و دانش لازم برای اجتهاد 25:55 پایان درس #شرایط_اجتهاد #ادله_اربعه #آیات_الاحکام #ناسخ_و_منسوخ #سنت #علم_درایه #علم_رجال #اصول_فقه #اجماع #دلیل_عقلی #استنباط_احکام #اجتهاد #فقه_استدلالی #شرح_لمعه ------------------------------------------------------------------------------------------------------ 🔗 دسترسی به تمام جلسات:    • فارسی-الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة...   ✅ سابسکرایب برای دروس جدید:    / @imamhussainfoundation