Gdańsk, Nowy Port 1910: rodzina, która żyła od statku do statku

Za pięć dwunasta na szczycie latarni w Nowym Porcie pracownik poczty podciąga stalową kulę czasu. W południe kula spada, a kapitanowie na redzie nastawiają według niej chronometry. Pod latarnią, na nabrzeżu, od świtu czekają ludzie, dla których czas mierzy się inaczej: jest statek — jest dniówka, nie ma statku — nie ma zarobku. Gdańsk należy wtedy do Prus, a Nowy Port jest jego dzielnicą portową od 1814 roku. Zobaczmy życie rodziny, która utrzymywała się od statku do statku — i to, co z tamtego świata stoi na tych ulicach do dziś. 📌 Czego się dowiecie • Praca i pieniądze: taryfowa dniówka robotnika portowego — 5 marek od 1903 r., 5,50 marki w 1912 r. — i spór dwóch gdańskich gazet o tę podwyżkę; tragarze worków opisani w 1908 r. przez Käthe Schirmacher, ranek 4 lipca 1912 r. pod bramą firmy Wieler & Hardtmann oraz to, czego o zasadach najmu w porcie wciąż nie wiemy. • Dom i zdrowie: 126 nowych domów w latach 1902–1909, domy fundacji Abeggów z ogródkami i zakazem alkoholu, woda z Polanek od 1878 r., kanalizacja od 1906 r., łaźnia z trzema klatkami schodowymi oddana w grudniu 1909 r. — i liczby, które pokazują, ile małych dzieci umierało wtedy w Gdańsku. • Kula czasu i ludzie portu: jak działała kula na latarni z 1894 r., wspomnienia Maxa Kiesewettera o przeciągaczach statków, jeden pełny dzień rodziny portowej, niedziela na dwóch brzegach kanału — w kurorcie na Westerplatte i na falochronie — oraz Polacy i Kaszubi w niemieckim mieście według spisu z 1910 r. i szacunków historyków. • Przełom i dziś: sztorm ze stycznia 1914 r., wojna i Wolne Miasto Gdańsk, kula zerwana przez wichurę w 1929 r. i odtworzona w 2008 r.; dziś łaźnia jako centrum sztuki, ulica Strajku Dokerów, ocalały dom Abeggów przy Wilków Morskich i spichrze nad wodą. Treści edukacyjne i historyczne. 📚 Najważniejsze źródła • „Volkswacht” (Gdańsk), numery z lat 1912–1913 — zbiory cyfrowe Friedrich-Ebert-Stiftung • Käthe Schirmacher, „Danziger Bilder”, B. G. Teubner, Lipsk–Berlin 1908 (pol. „Obrazki gdańskie”, przeł. Wawrzyniec Sawicki) • „Historie Gdańskich Dzielnic. Tom 3: Nowy Port”, red. Janusz Dargacz, Katarzyna Kurkowska, Leszek Molendowski, Muzeum Gdańska, Gdańsk 2021 • „Gedanopedia. Encyklopedia Gdańska”, hasła: Nowy Port, Kula czasu, Fundacja Abegga, Westerplatte, Ludność — Fundacja Gdańska, Muzeum Gdańska • Instytut Kultury Miejskiej, „Nowy Port. Przewodnik”, Gdańsk 2019 — i inne źródła. #HistoriaPolski #Gdańsk #NowyPort #Zabory #ŻycieCodzienne #FilmDokumentalny #Port ℹ️ O tym filmie Materiał edukacyjny i historyczny. Scenariusz, kwerenda i montaż są autorskie i opierają się na źródłach wymienionych w opisie. Część obrazów to poglądowe rekonstrukcje stworzone z pomocą sztucznej inteligencji, a nie autentyczne zdjęcia czy nagrania; fotografie archiwalne i materiały stockowe wykorzystujemy tam, gdzie są dostępne. Głos narratora został wygenerowany przez AI. Opowieść jest uproszczona z myślą o szerokiej publiczności i może zawierać drobne przybliżenia. Chcemy ją opowiedzieć i ocalić od zapomnienia. 🕰️ Kontekst historyczny Opisane wydarzenia rozgrywały się w warunkach prawnych i społecznych bardzo odmiennych od dzisiejszych. Przedstawiamy je po to, by lepiej zrozumieć historię — bez zamiaru usprawiedliwiania czy potępiania jakiejkolwiek osoby, społeczności lub grupy.