ภาพเก่าเล่าเรื่อง คนอาบน้ำในอดีต ชุด 1 ระหว่างปี พ.ศ. 2478-2493

สวัสดีครับ บัญญัติ คำประภา เสนอ “ภาพเก่าเล่าเรื่อง คนอาบน้ำที่ท่าน้ำ... สู่ความทรงจำในภาพถ่าย ระหว่างปีพุทธศักราช 2478-2493 ชุดที่ 1” เชิญย้อนอดีตรับชมไปด้วยกันครับ ภาพที่ 1 ภาพนี้ถ่ายเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม พุทธศักราช 2478 หลังจากสะพานพระพุทธยอดฟ้าเปิดใช้งานอย่างเป็นทางการมาแล้ว 3 ปี ด้านหน้าคือ แม่น้ำเจ้าพระยา สายน้ำสำคัญที่เปรียบเสมือนเส้นเลือดใหญ่ของพระนครและฝั่งธนบุรี ในยุคนั้นแม่น้ำไม่ได้เป็นเพียงเส้นทางคมนาคมเท่านั้น แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของผู้คน ไม่ว่าจะเป็นการเดินทาง การค้าขาย การซักผ้า หรือแม้กระทั่งการอาบน้ำ ในภาพเหนือศีรษะของชาวบ้านคือ โครงสร้างเหล็กขนาดใหญ่ของ สะพานพระพุทธยอดฟ้า หรือชื่อที่เป็นทางการคือ สะพานปฐมบรมราชานุสรณ์ ซึ่งเริ่มก่อสร้างในปีพุทธศักราช 2472 และเปิดใช้เมื่อวันที่ 6 เมษายน พุทธศักราช 2475 เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของการเฉลิมฉลองกรุงเทพมหานคร ครบรอบ 150 ปี จุดที่สะดุดตาที่สุดของภาพ คือชายชาวบ้าน 2 คนกำลังลงอาบน้ำบริเวณท่าน้ำใต้สะพาน คนหนึ่งอยู่บริเวณขั้นบันไดที่ทอดลงสู่แม่น้ำ ส่วนอีกคนอยู่ในน้ำ กำลังอาบน้ำริมท่าแม่น้ำเจ้าพระยา ภาพนี้สะท้อนให้เห็นว่า ในสมัยนั้น การอาบน้ำในแม่น้ำเป็นเรื่องธรรมดาของผู้คนที่อาศัยอยู่ริมแม่น้ำและลำคลอง เพราะบ้านเรือนจำนวนมากยังไม่มีระบบน้ำประปาใช้กันอย่างทั่วถึงเหมือนในปัจจุบัน ท่าน้ำจึงมีความสำคัญ โดยเป็นทั้งทางเข้าออกของบ้านและชุมชน จุดขึ้นลงเรือ สถานที่ซักล้าง สถานที่ตักน้ำใช้ และเป็นพื้นที่สำหรับอาบน้ำของชาวบ้านในยุคนั้น การอาบน้ำที่ท่าน้ำจึงเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันอย่างเรียบง่ายและเป็นธรรมชาติ บริเวณด้านล่างตรงกลางภาพ มองเห็นพระวิหารหลวง วัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหาร ริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งธนบุรี วัดแห่งนี้สร้างขึ้นตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 3 โดยมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อชุมชนริมแม่น้ำ และเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธไตรรัตนนายก หรือที่ชาวบ้านรู้จักกันดีในชื่อ หลวงพ่อโต หรือหลวงพ่อซำปอกง ภาพนี้จึงไม่ได้เห็นเพียงสะพานและชาวบ้านอาบน้ำเท่านั้น แต่ยังเห็นภาพของพระนครและฝั่งธนบุรี ที่เชื่อมโยงกันด้วยแม่น้ำ สะพาน วัด และชุมชนทั้งหมดรวมอยู่ในภาพเดียว ภาพเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม พุทธศักราช 2478 ภาพที่ 2 ห้าสาวบ้านหัวดาน ตำบลตะพานหิน อำเภอตะพานหิน จังหวัดพิจิตร พวกเธอนุ่งผ้าถุงกระโจมอก ดึงขึ้นมาขมวดปมหรือรัดแน่นเหนืออก ซึ่งเป็นวัฒนธรรมการอาบน้ำตามแม่น้ำลำคลองแบบดั้งเดิมของหญิงไทยในยุคนั้น สะท้อนถึงความเรียบง่าย สะดวก และสุภาพตามบริบทสังคมไทยสมัยก่อน ทรงผมของพวกเธอ ดัดลอนสั้น ซึ่งเป็นทรงยอดนิยมในยุคหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ในช่วงปีพุทธศักราช 2490 โดยได้รับอิทธิพลจากแฟชั่นตะวันตกและในเมืองหลวง แสดงให้เห็นว่าแม้จะเป็นสาวต่างจังหวัด แต่ก็มีความทันสมัยและดูแลตัวเองอย่างดี หญิงสาวที่ยืนอยู่ด้านขวาสุดและคนที่นั่งอยู่ตรงกลาง กำลังถือก้อนสบู่สีขาว หรือสิ่งของสำหรับชำระร่างกาย ในยุคปีพุทธศักราช 2490 สบู่ก้อนเริ่มแพร่หลายในประเทศไทย มาแทนที่การใช้มะขามเปียก หรือมะกรูดแบบโบราณ ซึ่งเป็นจุดเล็กๆ ที่แสดงถึงการเปลี่ยนแปลงทางวัตถุและสุขอนามัยในท้องถิ่น ฉากหลังและพื้นน้ำคือแม่น้ำน่าน ช่วงอำเภอตะพานหิน คำว่า"หินดาน"หรือ"บ้านหัวดาน" สื่อถึงลักษณะทางธรณีวิทยาในอดีต ที่มีแนวหินแข็งหรือลานหินอยู่ใต้น้ำหรือริมตลิ่ง ทำให้ตลิ่งบริเวณนั้นค่อนข้างตื้น ปลอดภัย และเหมาะสำหรับเป็นท่าอาบน้ำประจำชุมชน ด้านหลังจะเห็นแนวตลิ่งดินหรือเนินทรายธรรมชาติที่ยังอุดมสมบูรณ์ ไม่มีเขื่อนหรือคอนกรีตกั้น สะท้อนภาพแม่น้ำน่านในอดีตที่ยังใสสะอาดและพึ่งพาได้ สิ่งที่โดดเด่นที่สุดในภาพคือ รอยยิ้มที่สดใสและเป็นธรรมชาติของหญิงสาวทุกคน หญิงสาวที่กำลังอาบน้ำทั้ง 5 คน ไม่ได้ดูเคอะเขินต่อหน้ากล้อง ซึ่งหาได้ยากในภาพถ่ายยุคเก่า สะท้อนถึงมิตรภาพ ความสุขใจ และวิถีชีวิตริมน้ำที่เต็มไปด้วยความเรียบง่าย สบายอารมณ์ในอดีต ท่าอาบน้ำริมแม่น้ำไม่ได้เป็นเพียงแค่ที่ชำระร่างกายเท่านั้น แต่ยังเป็น"พื้นที่ทางสังคม"ที่คนในชุมชน โดยเฉพาะกลุ่มผู้หญิงจะได้มาพบปะ พูดคุย ปรับทุกข์และผูกมิตรร่วมกันหลังจากเสร็จสิ้นภารกิจประจำวัน ภาพนี้เมื่อปีพุทธศักราช 2490 ภาพที่ 3 หญิงสาวกำลังอาบน้ำอยู่บริเวณท่าน้ำริมคลองหน้าบ้าน เธอนุ่งผ้าถุงกระโจมอก ซึ่งเป็นการแต่งกายที่เหมาะกับการอาบน้ำ หรือทำกิจกรรมใกล้น้ำในยุคนั้น ขณะที่มือทั้งสองข้างของเธอกำลังรวบและจัดแต่งเส้นผม มีขันที่ใช้สำหรับตักน้ำอาบวางอยู่บนตัก ถัดไปด้านหน้ามีชามวางอยู่ชานบันไดลงน้ำ สำหรับใส่สบู่ ยาสระผม เธอนั่งอยู่บนแผ่นไม้บริเวณท่าน้ำลงสู่ริมคลองหน้าบ้าน ซึ่งคลองในสมัยนั้นไม่ได้เป็นเพียงทางน้ำ แต่ยังเป็นทั้งเส้นทางคมนาคม แหล่งน้ำ สถานที่ซักผ้า อาบน้ำ และเป็นศูนย์กลางของวิถีชีวิต บริเวณริมคลองเต็มไปด้วยต้นไม้และพืชพรรณ ด้านข้างเธอเป็นตลิ่งดิน มีใบไม้ กิ่งไม้และพืชขึ้นอยู่ตามธรรมชาติ ซึ่งให้บรรยากาศของชุมชนริมน้ำ ในสมัยที่คลองยังเป็นส่วนสำคัญของชีวิตผู้คน ผิวน้ำของคลองน้ำนิ่ง และมีระลอกเล็กน้อยจากการเคลื่อนไหว แสดงถึงบรรยากาศอันสงบของวิถีชีวิตริมคลองในอดีต ภาพธรรมดาๆ นี้ จึงกลายเป็นภาพทรงคุณค่า ที่ช่วยให้คนรุ่นหลังได้มองเห็นความเรียบง่าย และเสน่ห์ของชีวิตชาวบางกอกในอดีต ภาพที่ริมคลองบางกอกน้อย ฝั่งธนบุรี เมื่อปีพุทธศักราช 2493 ขอบคุณที่ติดตามและรับชม โปรดติดตามตอนต่อไป สวัสดีครับ ...เครดิต ขอบคุณ... Dmitri Kessel, Pendleton, Robert Larimore American Geographical Society Library, University of Wisconsin-Milwaukee Libraries .......................................................... บัญญัติ คำประภา : สร้างสรรค์/นำเสนอ ติดตามผลงานได้ที่ช่อง Youtube : บัญญัติ คำประภา ขอบคุณที่ติดตามและรับชมครับ