ภาพเก่าเล่าเรื่อง ผู้หญิงตีโป่งน้ำ ความทรงจำวันวาน วิถีความสนุกที่หายไป

สวัสดีครับ บัญญัติ คำประภา เสนอ ภาพเก่าเล่าเรื่อง ผู้หญิงนุ่งผ้าถุงตีโปงน้ำ หรือผ้าถุงพองลมในอดีต เชิญย้อนอดีตรับชมไปด้วยกันครับ 1.ยังจำความรู้สึกของการอาบน้ำในแม่น้ำลำคลองในวัยเด็กได้ไหมครับ ยามเย็นแดดร่มลมตก เสียงหัวเราะจากท่าน้ำ ในอดีตที่ยังไม่มีน้ำประปา ไม่มีห้องน้ำ แม่น้ำลำคลองคือพื้นที่ส่วนรวม ที่หล่อเลี้ยงชีวิตและความสุขของคนในชุมชน หากเราย้อนเวลากลับไป สิ่งหนึ่งที่สะดุดตาและเป็นเอกลักษณ์อันงดงามของหญิงไทยในอดีต คือภาพของกลุ่มสาวๆ นุ่งผ้าถุงกระโจมอกลงเล่นน้ำ พร้อมกับมีลูกโป่งยักษ์ลอยฟูฟ่องอยู่รอบตัว วันนี้เราจะพาย้อนวันวานสู่เรื่องราวของ 'การตีโปงน้ำ' ภูมิปัญญาจากผ้าถุงผืนเดียว ที่เด็กยุคนี้อาจไม่เคยเห็น และหลายคนอาจจะลืมเลือนมันไปแล้ว 2.ตีโปงน้ำ หรืออาบน้ำลมพอง หรือตีลมพอง หากมองเผินๆ เหมือนเป็นการละเล่นสนุกๆ ของผู้หญิง เวลาที่พวกเธออาบน้ำในแม่น้ำลำคลอง แต่ในความเป็นจริงแล้วนี่คือ การใช้ฟิสิกส์ของชาวบ้าน เป็นการใช้ภูมิปัญญาเอาตัวรอดที่แยบยลมาก การทำโปงน้ำไม่ได้ง่าย ต้องอาศัยจังหวะ และทักษะที่ส่งต่อกันมารุ่นสู่รุ่น การตีโป่งเล่นริมน้ำ มีขั้นตอนดังนี้ 1.นุ่มผ้ากระโจมอก แล้วเดินลงไปในริมน้ำ 2.ยืนให้ผ้าถุงเรี่ยน้ำ ให้ผ้าถุงอยู่ติดหรือเฉียดกับผิวน้ำ 3.เลิกผ้าถุงขึ้นเล็กน้อย แล้วยื่นออกไปข้างหน้า 4.นั่งยองๆ ลงน้ำ แล้วพุ้ยอากาศให้เข้าในผ้าถุง เพื่อให้ผ้าโป่งขึ้นรอบๆ ตัว 5.สองแขนกางออกโอบผ้าถุงที่โป่งพอง แล้วลอยตัวในน้ำจนกว่าชายผ้าจะหลุดหรือแฟบลง หรือเลิกเล่น ถ้าจะเล่นใหม่ก็ให้ทำซ้ำแบบเดิม หรือจะใช้วิธี เดินลงไปในน้ำระดับประมาณอก แล้วใช้มือสองข้างรวบชายผ้าถุงดึงขึ้นมาเหนือน้ำเพื่อ'ตักเอาอากาศ' เข้าไปขังไว้ข้างใต้ จากนั้นกดชายผ้าถุงลงกระแทกกับผิวน้ำอย่างรวดเร็ว พร้อมกับดึงชายผ้าเข้าหาตัวเพื่อไม่ให้อากาศเล็ดลอดออกมาได้ แรงดันอากาศที่ถูกกักไว้ด้านใน และแรงดันน้ำจากภายนอก จะดันให้เนื้อผ้าถุงส่วนที่อยู่เหนือน้ำพองตัวออกเป็นทรงกลม ราวกับลูกโป่งขนาดยักษ์ หรือทุ่นลอยน้ำธรรมชาติที่มีลมอยู่เต็ม เมื่อผ้าถุงพองลมได้ที่แล้ว ความสนุกก็จะเกิดขึ้น พวกเธอจะใช้ฝ่ามือตีลงไปบนโปงลม เกิดเป็นเสียงดังกังวาน โปง โปง ป๊อก ป๊อก ซึ่งนอกจากจะสร้างความสนุกแล้ว ยังเป็นเหมือนสัญญาณบอกกลุ่มเพื่อนๆ ว่า 'ฉันอาบน้ำอยู่ตรงนี้นะ มาร่วมสนุกด้วยกันสิ 3.ทำไมต้องตีโปงน้ำ สาเหตุที่ผู้หญิงทั้งเด็กและผู้ใหญ่ตีโป่งเล่นริมน้ำ เพราะ 1.ในอดีตยังไม่มีเสื้อชูชีพ ยังไม่มีห่วงยางพลาสติก ผ้าถุงพองลมจึงทำหน้าที่เป็นเครื่องช่วยชีวิตและเครื่องพยุงตัว สำหรับเด็กหญิงหรือหญิงสาวที่ว่ายน้ำไม่แข็งแรง ซึ่งทำให้สามารถลอยคอเล่นน้ำกับเพื่อนๆ ได้อย่างปลอดภัยเป็นเวลานาน 2.ความสุภาพและความมิดชิด วัฒนธรรมไทยให้ความสำคัญกับกิริยามารยาท และการรักนวลสงวนตัวของผู้หญิง การอาบน้ำในแม่น้ำหรือคลองซึ่งเป็นพื้นที่สาธารณะ การนุ่งผ้าถุงกระโจมอกช่วยปกปิดร่างกายได้ดีอยู่แล้ว และเมื่อทำเป็นโปงน้ำพองๆ ลอยอยู่รอบตัว โปงลมนั้นก็จะช่วยเป็นเกราะกำบังร่างกายท่อนบนเหนือน้ำอีก ยิ่งเพิ่มความมั่นใจและความปลอดภัยจากสายตาของผู้คนที่ผ่านไปมาริมตลิ่ง หรือที่นั่งเรือสัญจรผ่านไปมาได้เพิ่มขึ้น 3.การตีโปงน้ำเป็นกิจกรรมนันทนาการ และพื้นที่ทางสังคมของกลุ่มผู้หญิงในชุมชน หลังจากตรากตรำทำงานบ้าน ทำไร่ทำนามาทั้งวัน ช่วงเวลาเย็นที่ท่าน้ำ จึงเป็นพื้นที่ปลดปล่อยความเครียด เป็นที่พูดคุยสารทุกข์สุกดิบ และเป็นการส่งต่อภูมิปัญญานี้จากยายสู่ลูกหลาน จากแม่สู่ลูก ซึ่งเป็นสายใยความผูกพันที่เกิดขึ้นท่ามกลางสายน้ำ 4.ผ้าถุงทุกผืนนำมาตีโปงน้ำได้ดีเท่ากันไหม ผ้าถุงทุกผืนไม่สามารถนำมาตีโปงน้ำได้ดีเท่ากัน ผ้าถุงที่เหมาะที่สุดสำหรับการตีโปงน้ำ ต้องเป็นผ้าฝ้ายเนื้อแน่น หรือผ้าทอมือหนาๆ เพราะเนื้อผ้าที่แน่นจะช่วยกักลมไม่ให้รั่วซึมออกไปได้ง่าย ทำให้โปงน้ำลอยตัวอยู่ได้นาน ส่วนผ้าถุงสมัยใหม่ที่เป็นผ้าใยสังเคราะห์ หรือผ้าเนื้อบางเบา ลมจะรั่วออกตามร่องฝีเข็มและเนื้อผ้าอย่างรวดเร็ว ตีโปงขึ้นมาเดี๋ยวเดียวก็แฟบลง และการเลือกขนาดผ้าถุงก็ต้องพอดีตัว ซึ่งถ้าผ้าถุงสั้นเกินไป เวลากดลงน้ำลมก็จะรั่วออกด้านล่าง ถ้ายาวเกินไปก็รุ่มร่ามจนทำลมไม่ได้ จังหวะของการดึงและกดจึงต้องอาศัยความชำนาญ ซึ่งในอดีตผู้หญิงส่วนมากต่างฝึกฝนกันจนเป็นเรื่องธรรมดาในชีวิตประจำวัน 5.เวลาผ่านไปเข้าสู่ยุคดิจิทัลมีเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์หรือ AI บ้านเรือนมีห้องน้ำมิดชิด มีฝักบัว มีเครื่องทำน้ำอุ่น สายน้ำธรรมชาติที่เคยใสสะอาดและเต็มไปด้วยชีวิตชีวา เริ่มแปรเปลี่ยนไปตามการขยายตัวของเมือง ท่าน้ำหน้าบ้านที่เคยคึกคักถูกรื้อถอน วิถีชีวิตการนุ่งผ้าถุงอาบน้ำคลองและการตีโปงน้ำ จึงเลือนหายไปจากสังคมไทยในที่สุด ปัจจุบันหาดูภาพการตีโปงน้ำได้ยาก อาจจะเหลือเพียงตามงานเทศกาลย้อนยุค กิจกรรมท่องเที่ยววิถีชุมชน หรือในภาพยนตร์ย้อนอดีตเท่านั้น แต่วันนี้ เรื่องราวของการตีโปงน้ำที่เรานำมาเล่า จะช่วยปลุกความทรงจำสีจางๆ ให้กลับมามีชีวิตอีกครั้ง เพื่อให้คนรุ่นหลังได้รู้ว่า ครั้งหนึ่ง... บรรพบุรุษของเราเคยมีวิถีชีวิตที่เรียบง่าย สนุกสนาน และเปี่ยมไปด้วยภูมิปัญญาที่งดงาม ขอบคุณที่ติดตามและรับชม โปรดติดตามตอนต่อไป สวัสดีครับ *เครดิต ขอบคุณ... วิถีคนคลอง, วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี .......................................................... บัญญัติ คำประภา : สร้างสรรค์/นำเสนอ ติดตามผลงานได้ที่ช่อง Youtube : บัญญัติ คำประภา Facebook Reels, Tiktok : ครูบัญญัติ คำประภา ขอบคุณที่ติดตามและรับชมครับ